فرق مزديسنى ، كه نجوم كلدانى در آن نفوذ كلى كرده و نزد مجوسهاى « 1 » آسياى صغير « 2 » تكامل يافته بود ، منشاء آيين « مهرپرستى » است ، كه در امپراطورى رم توسعه بسيار يافت « 3 » . در اين آيين مهر را خداى آفتاب ميدانستند .
مهرپرستان و همچنين ساير فرقى ، كه در اصول ديانت زردشت تغيير كلى داده و بدعتهايى نهاده بودند ، عقايد و افكار زروانيه را قبول داشتند . بعضى از اين فرقهها اهرمنپرست بودند يعنى بعبادت ائرمينيو ميپرداختند .
ايزدانى ، كه بر روى سكههاى هندوسكايى ديده ميشوند ، معرف نوعى ديگر از آيين مزداهى است ، كه تحت نفوذ عقايد و شرايع هندى ، در ايران شرقى بوجود آمده بود و بعدها تحت الشعاع عقايد بودايى گرديد . « 4 »
هامش
( 1 ) -Maguseen( 2 ) - كومون ، آخر الزمان بنابر قول مجوسان غربى ، مجله تاريخ اديان ، 1931 ، ص 29 و ما بعد .F , Cumont , La fin du monde selon les msges eccidentaux .( 3 ) - كومون ، « متون و ابنيه منقش راجع باسراردين ميترا » -Textes ot Monuments figures nelatifs aux Mysteres de Mithra. ج 1 و 2 ، چاپ بروكسل 99 - 1896 و نيز از همين مؤلف ، « اسرار ميترا »Les Mystere de Mithraچاپ سوم ، بروكسل 1913 .
( 4 ) - اشتاين ، ايزدان زردشتى در روى مسكوكات هندوسكايى ( مجمهعه آثار بابل و شرق )A . Stein , Zeroastrian Deities on Indo - Scythian coins' Baby lonian and Oriental Record , I , London 1886 - 87وست ، مطالعه در باب نقوشNotes on Indo - scythian coin - Iegendt .مسكوكات هندوسكايى در همان مجموعه ، ج 2 ، چاپ لندن 1888 ، كريستنسن ، مطالعات زردشتى ، ص 36 و ما بعد .