كه قديمترين آنان تئودور موپسوستى ( حدود 428 - 360 ميلادى ) است . كتاب تئودور مذكور از ميان رفته است ، لكن فوتيوس « 1 » مقدار قليلى از آن استخراج نموده « 2 » و در دست است . فوتيوس چنين گويد : « تئودور در كتاب خود عقيده ناپسند ايرانيان را كه زارادس « 3 » ( زردشت ) آورده است ، شرح ميدهد . مقصود اعتقاد به زاروام « 4 » ( زروان ) است ، كه زردشت او را خداى همه جهان شناخته و او را با قضا و قدر « 5 » يكى دانسته است . زاروام قربانى كرد ، تا هورميسداس « 6 » ( اورمزد ) از او بوجود بيايد و هورميسداس بوجود آمد ، ولى شيطان هم مقارن آن حال از او تولد يافت . . . »
مؤلفان ارمنى عيسوى مذهب به از نيك « 7 » ( قرن پنجم ) « 8 » و اليزه « 9 » و ماربهاى بطريق « 10 » ( قرن ششم ) و دو نفر نويسنده سريانى موسوم به آذرهرمزد و اناهيذ ، كه با موبد بزرگ زردشتى ( در قرن پنجم يا بعد از آن ) « 11 » مباحثه و مجادله قلمى داشتهاند ، و تئودور باركنائى « 12 » سريانى « 13 » و مؤلف گمنامى ، كه كتاب او را نيبرگ « 14 »
هامش
( 1 ) -Photios( 2 ) - كتاب 81 .
( 3 ) -Zarades( 4 ) -Zarouam( 5 ) -Tykhel( 6 ) -Hormisdas( 7 ) -Eznik( 8 ) - لانگلوا ، ج 2 ، ص 375 .
( 9 ) -Eliseeلانگلوا ، ج 2 ، ص 190 . در باب « فرمان مهرنرسه » مطالبى در كتاب اليزه هست ، كه شرح آن پايينتر در فصل ششم بيايد .
( 10 ) -Marabhaزاخو ، كتب حقوقى سريانى ، 3 ، ص 265 .
( 11 ) - نلدكه ، مجادلات قلمى سريانيان بر عليه مذهب ايرانيان ، ص 34 و بعد .
( 12 ) - پونيون ، كتيبههاى ماندائى جامهاى خوابير ، ص 105 و ما بعد . بنونيست ، جهان شرقى 1934 ، ص 170 و بعد .
( 13 ) -Theodore bar Konar( 14 ) -I، ص 238 و بعد .