خانواده كاوسگان « 1 » . بسيارى از نامهاى خانوادگى ، كه معتنى به « آن » مىشود ، ظاهرا نام خانوادههاى صاحب اقطاع يا شعب آنها است ، ولى من حيث المجموع آن قسمتى از مملكت ، كه بعنوان تيول و اقطاعات در دست نجباى درجه اول بود ، نسبت به آنچه كه مستقيما تابع دولت بود و بوسيله حكام شاهى اداره ميشد ، وسعت چندانى نداشت .
ما اطلاعات صحيحى در باب امتيازات صاحبان تيول و اقطاعات نداريم ، مثلا نميدانيم آيا حكام شاهى نسبت باقطاعاتى ، كه در قلمرو آنها واقع ميشده ، اختياراتى داشتهاند يا نه ، و نيز نميدانيم ، كه مصونيت كلى يا جزئى شامل اقطاعات ميشده است يا نه . قدر متقن آنكه رعاياى اين املاك ماليات خود را به صاحب اقطاع يا بدولت يا بهر دو ميدادهاند و در تحت فرماندهى صاحب اقطاع مجبور بانجام خدمات نظامى بودهاند .
در عهد ساسانيان ، مجددا به آن عادت باستانى برميخوريم ، كه بعضى مشاغل و مناصب ارثا برؤساى هفت دودمان نخستين ميرسيده است . تئوفيلاكتوس ( كتاب 3 ، بند 8 ) اين مناصب موروثى را چنين شرح ميدهد : « خانوادهاى كه ارتبيدس « 2 » نام دارد ، داراى امتياز شاهى و عهدهدار نهادن تاج بر سر شاهنشاه است ؛ خانواده ديگر هست ، كه نظارت امور لشگرى را متكفل است ؛ و خانواده ديگر مسئول كارهاى كشورى است ؛ خانوادهاى هست ، كه كار او حكميت در حق اشخاصى است ، كه بر سر چيزى با هم نزاع ميكنند ؛ خانوادهء پنجم فرمانده سوار نظام ؛ و خانواده ششم مأمور وصول ماليات رعيت و حفظ خزانه سلطنت است ؛ و خانواده هفتم مواظب اسلحه و مهمات لشگر است .
ارتبيدس « 3 » تحريفى است از ارگبيدس « 4 » ، كه همان ارگبذ « 5 » يا هرگبذ « 6 » باشد .
هامش
( 1 ) -Kausaghn( 2 ) -Artabides( 3 ) -Artabides( 4 ) -Argabides( 5 ) -Argabadh( 6 ) -Hargobadh