كسترپ « 1 » سكهاست « 2 » . مرزبانان ارمنستان و گرجستان ابتدا لقب بيذخش « 3 » ( بدشخ ) « 4 » را « 5 » كما فى السابق نگاهداشتند ، ولى در سنه 430 ميلادى ارمنستان يكى از ايالات دولت شاهنشاهى ايران شد و حكومت آن را بيكنفر مرزبان محول كردند .
ساسانيان تقسيمات سابق كشور را ، به چهار قسمت مطابق جهات اربعه ، به حال خود باقى گذاشتند . بهر حال از آغاز قرن پنجم مىبينيم ، كه فرمانفرمايان اين ايالات را مرزبان مىگفتهاند . اين چهار مرزبان در مرتبه قرين خانوادههاى سلطنتى مذكور بودند و مثل آنان لقب و عنوان شاهى داشتند « 6 » .
حكامى ، كه از خانواده ساسانى بودند ، همين امتيازات را داشتند . از قديم الايام عادت بر اين جارى بود ، كه پسران پادشاه بحكومت نصب ميشدهاند ، على الخصوص شاهزادگانى ، كه احتمال ميرفت روزى بر اريكه سلطنت نشينند ، مجبور بودند با قبول فرمانفرمايى ايالات ، خود را براى حرفه پادشاهى مهيا و آماده كنند . دو برادر شاپور اول ، اردشير و فيروزنام ، به ترتيب بحكومت كرمان و كوشان گماشته شدند ، شخص اخير لقب « پادشاه بزرگ كوشان » « 7 » . داشت در ميان شاهنشاهان ساسانى شاهپور اول و هرمزد اول و وهرام اول و وهرام دوم پيش از جلوس حكومت
هامش
( 1 ) -Ksatrapa( 2 ) - هرتسفلد ، پايكولى ، لغتنامه ، شماره 706 .
( 3 ) -bidhakhsh( 4 ) -bdeashkh( 5 ) - بالاتر ص 37 - 35 را بهبينيد و نيز مقايسه شود با اشكال مختلف كلمه پادشاه در زبانهاى گرجى و يونانى و سريانى ( آندرآس ) . هرتسفلد ، پايكولى ، لغتنامه شماره 214 و 781 .
( 6 ) - راجع بمرزبانان ر ك به فصل اداره ايالات ايران .
( 7 ) - پيروزPeroz، ر ك هرتسفلد ، پايكولى ، لغت شماره 811 . در يكى از قطعات مانويه نام برادر سوم شاپور مهرشاه ، كه پادشاه ميشان بوده ، ذكر شده است( M . 47 ).