ارمنستان و دعوتهاى سن گرگوار « 1 » ملقب بروشنىبخش و الهامكننده در دست است . ازين كتاب يك نسخه به زبان يونانى و يك نسخه به زبان ارمنى موجود است و مشتمل بر چند بخش است ، كه در آغاز هر يك قسمتى مستقل ، بوده ، ولى بعد از سال 456 آنها را بهم پيوستهاند « 2 » . قصهها و روايتهاى افسانهآميز در باب ظهور و مسيحيت در ارمنستان و نكاتى چند در خصوص دوره اول سلطنت ساسانيان در اين كتاب مندرج است « 3 » . يك كتاب كهن ديگر ، كه مؤلفش نامعلوم و عنوانش سرگذشت نرسس پاك « 4 » است ، در اين باب قابل مراجعه است . تاريخ ولايتى از ارمنستان موسوم به تارون « 5 » ، كه تأليف زنوب « 6 » اسقف سريانى است ، از زمان سن گرگوار « 7 » سابق الذكر حكايت مىكند . اما صحت و اعتبار آن مشكوك است . دنباله آن را يوحناى ميمكونى « 8 » نوشته است .
تاريخ ارمنستان تأليف فوستوس بيزانسى « 9 » ، كه در نيمه اول قرن پنجم
هامش
( 1 ) -Saint - Gregoire( 2 ) - ر ك كوتشميد ،KIeine Schriftenج 4 ، ص 394 و بعد . كتاب اگاثانكAgathanseارمنى را ترمكرتيچيانG . Ter - Mkrtitschianو كانايانسS . Kanayeaucبا انتقادات علمى بچاپ رسانيدهاند ( تفليس 1909 ) .
( 3 ) - دولاگاردP . de Lagarde( گوتينگن 1887 ) متن يونانى آن را چاپ كرده و متن ارمنى آن در ونيز بسال 1862 نشر يافته و ترجمه فرانسوى آن در مجموعه مورخان ارمنى لانگلوا بچاپ رسيده است . مقايسه شود با پيترس ،Analecta Bollandianaج 1 ، ص 20 .
( 4 ) -Sain Nerscsچاپ ونيز 1853 ، ترجمه فرانسه در مجموعه لانگلوا ، ج 2 ، ص 21 و بعد .
( 5 ) -Taraun( 6 ) -Zenob( 7 ) - چاپ ونيز 1832 ، ترجمه فرانسه مجموعه لانگلوا ، ج 1 ، ص 337 و ما بعد .
( 8 ) - چاپ ونيز 1832 ، ترجمه فرانسه لانگلوا ، ج 2 ، ص 361 ببعد .
( 9 ) -Faustus