وفات يافته و تاريخ اوروسيوس « 1 » موسوم به رد كفار ( قرن پنجم ) ، كه بعنوان دفاع و تبليغ نوشته شده و حاوى تاريخ عالم تا سنه 417 است و تاريخ قيصران روم ( تا سال 410 ) ، كه زوسيموس « 2 » مشرك نوشته است ( در اواخر قرن چهارم ) . بعضى اطلاعات هم در باب تاريخ پيروز ساسانى از كتاب پريسكوس « 3 » ( قرن پنجم ) بدست توان آورد .
پروكوپيوس قيصرى « 4 » ، كه در لشگركشىهاى بليساريوس همراه او بوده و يكى از نويسندگان درجه اول بشمار است ، كتابى كه راجع بجنگ با ايرانيان نوشته ، مخصوصا از منابع عمدهء تاريخ ايران در زمان شاهنشاهى كواذ اول و خسرو اول است و نكات مهم راجع باوضاع داخلى و تشكيلات دولتى ايران دربر دارد .
پطرس پاطريسيوس « 5 » ، كه از جانب دربار بيزانس بحضور خسرو اول بسفارت سياسى فرستاده شد و عامل مصالحه 562 گرديد ، يك سفرنامه تاريخى نوشته است ( گزارش سفارتها - « 6 » ، كه قطعاتى از آن باقى مانده است .
آگاثياس اسكولاستيكوس « 7 » ( متوفى بسال 582 ) دنباله تاريخ پروكوپيوس را گرفته است . تاريخ حيات يوستى نيانوس ، كه او نوشته ، براى تبيين احوال ايران اهميت خاص دارد ، زيرا كه از جمله منابع مختلفى ، كه داشته ، بقول خودش مجموعه سالنامههاى رسمى مخازن دولتى تيسفون بوده است . در آن زمان مترجمى بوده سرجيوس نام ، كه خسرو اول او را دانشمندترين مترجمان دو كشور ميدانسته است .
اين سرجيوس بنا به خواهش آگاثياس از نگاهبانان مخازن سلطنتى خواسته است ، كه سالنامههاى رسمى را به او نشان بدهند . پس از تحصيل اجازه ، نام شاهنشاهان ايران و مدت سلطنت و كارهاى مهم آنان را يادداشت نموده ، به زبان يونانى ترجمه و بآگاثياس
هامش
( 1 ) -drosius( 2 ) -Zosimos( 3 ) -Priskos( 4 ) -Prokopios( 5 ) -Petrus Patricius( 6 ) -de Iegat - ionibus( 7 ) -Agathias Schblastikos