مارسلينوس است ، كه از مجلدات آن فقط از جلد 14 تا 21 باقى مانده ، مشتمل بر ذكر وقايع سالهاى 353 و 378 است . چون آميانوس در لشگركشىهاى روم بآسيا در 363 شخصا حاضر بوده تفصيل اين مجادلات را نگاشته و اطلاعات بسيار مهمى در خصوص ايران و ايرانيان بر آن افزوده است . مورخ رومى ديگر كه در لشگركشى 363 ميلادى حاضر بوده ، اوتروپيوس « 1 » مؤلف تاريخ ملخص روم است . مواعظ و مراسلات نويسنده مشرك به ليبانيوس « 2 » متوفى در 393 و تاريخ كشيش موسوم به سوپليسيوس سوروس « 3 » ( متوفى در فاصله 420 و 425 ) همچنين در باب روابط روم و ايران حاوى مطالب مفيده هستند .
يكى از علماء دينى مسيحيان بنام تئودور موپسوستى « 4 » ( متوفى در 428 ) عبارت جالب توجهى راجع بآيين زروانپرستى زردشتيان ذكر مىكند و فوتيوس خلاصه آن عبارت را نقل كرده است « 5 » . تئودوره « 6 » ، كه اسقف كورس « 7 » بوده و در حدود سنه 460 ميلادى فوت شده و در مجادلات و مباحثات دينى نصف اول قرن پنجم فعاليتى نشان داده ، تاريخ روحانيون سالهاى 324 - 429 را به رشته تحرير درآورده است . در اينجا مناسب است ، كه نام يك سلسله كتب يونانى ، كه موضوع آنها تاريخ روحانيون و حاوى مطالبى راجع بمجادلات مذهبى فرقههاى نصاراى شرق و مشتمل بر تاريخ جنگهاى سياسى و دينى دو كشور بزرگ ايران و روم است ، ذكر شود . مثلا كتاب سقراط اسكولاستكوس « 8 » ( متوفى در 440 ) و كتاب سوزومن « 9 » ( نيمه اول قرن پنجم ) و كتاب اواگريوس « 10 » ، كه پس از 600 ميلادى
هامش
( 1 ) -Eutropios( 2 ) -Libaniur( 3 ) -Supliciut Severus( 4 ) -Iheodore de Mopsueueste( 5 ) - پايينتر فصل سوم را بهبينيد .
( 6 ) -Theodoret( 7 ) -Kyros( 8 ) -Sokratds Scholastikos( 9 ) -Sozomene( 10 ) -Euagrios