طبرستان ابن اسفنديار ( تأليف شده در 1216 ) « 1 » و تاريخ مازندران سيد ظهير الدين المرعشى ( تأليف شده در حدود 1476 ) « 2 » اقتباس نمود . در خصوص فرقههاى مذهبى عهد ساسانيان ، سرچشمه مهم كتاب ملل و نحل شهرستانى است ( متوفى در 1153 ) « 3 » ، كه از آيين زردشتى و مانوى و مزدكى سخن ميراند . همچنين نكات مختصرى راجع به فرقههاى دينى آن عهد از بيان الاديان ابو المعالى ، كه فارسى است و در 1092 تحرير شده است « 4 » ، ميتوان بدست آورد . نكتهء چند در باب دين ايرانيان باستان در كتاب فارسى موسوم به تبصرة العوام هست ، كه در نصف اول قرن سيزدهم ميلادى نوشته شده و منتسب به سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى است . در خصوص حمله عرب بكشور ايران منبع درجه اولى در دست داريم موسوم به فتوح البلدان بلادزى ( متوفى در 892 ) « 5 » . نصف اول اين كتاب ، كه بقلم رشر « 6 » بآلمانى ترجمه شده است ، مشتمل بر نكاتى است ، كه بمناسباتى راجع بحوادث تاريخى ايران از قرن پنجم تا قرن هفتم ميلادى ذكر نموده است .
2 - منابع يونانى و لاتينى
ديون كاسيوس « 7 » ( متوفى در حدود 235 ميلادى ) در تاريخ روم خود ، كه تا
هامش
( 1 ) - ترجمه مختصر آن بانگليسى توسط برون ، ليدن 1905 ( سلسله اوقاف كيپ 2 ) .
( 2 ) - تاريخ طبرستان ظهير الدين مرعشى ، چاپ درنB . Dorn، سنپطرسبورغ 1850 .
( 3 ) - چاپ كودتنCureton، ج 1 ، لندن 1846 ، تجديد چاپ در 1923 . ترجمه آلمانى هاربروكرHaarbrucker، ج 1 ، هاله 1850 .
( 4 ) - در جلد اول ( ص 132 و ما بعد ) منتخبات متون فارسى شفر بچاپ رسيده است .
فصل دوم آن را پيزىI . pizziبايتاليائى ترجمه كرده است . كريستنسن تمام كتاب را بدانماركى ترجمه نموده . ترجمه كامل ايتاليايى توسط گابريلى . ر ك انتقادات كريستنسن در « جهان مشرق » ، 1911 ، ص 205 و ما بعد .
( 5 ) - چاپ دخويه . ليدن 1866 .
( 6 ) - بخش اول ، ليپزيگ 1917 ، و بخش دوم ، اشتوتگارت 1923 .
( 7 ) -Dion Cussius