تاريخ مطهر بن طاهر المقديسى كه در 966 تأليف گرديده است « 1 » و ديگر شاهنامه فردوسى « 2 » ( متوفى در حدود 1020 ) . مندرجات اين حماسه ملى ايران براى فهم چگونگى تمدن ساسانيان بسيار مفيد و مهم است ، حتى قسمتهايى از شاهنامه ، كه حاكى از ادوار افسانهاى مقدم بر زردشت است ، انعكاسى از اوضاع عهد ساسانيان محسوب مىشود ، زيرا كه مآخذ اصلى فردوسى در نظم شاهنامه متعلق به آن عهد است .
ديگر غرر اخبار الملوك ثعالبى ( متوفى بسال 1038 ) « 3 » ديگر نهاية الارب فى اخبار - الفرس و العرب ، كه كتابى عربى و مؤلف آن مجهول و ظاهرا در نيمه نخستين قرن يازدهم ميلادى تدوين شده است « 4 » . ديگر فارسنامه فارسى كه در اوايل قرن دوازدهم بقلم مؤلفى كه او را ابن البلخى ميخوانند نگاشته شده است « 5 » . ديگر مجمل التواريخ و القصص كه كتاب فارسى ديگرى است و مؤلفش گمنام است و در سال 1126 ميلادى تأليف گرديده است « 6 » . مطالبى ، كه راجع بتاريخ ساسانيان در كتاب پهلوى موسوم به بندهشن مىبينيم ، مستخرج از ترجمهها و تبديلاتى است كه عربها از از متن خوذاى نامگ كردهاند « 7 » .
كتب ابن مسكويه و ابن الاثير و مورخان جديدتر مثل ابو الفدا و حمد اللّه
هامش
( 1 ) - چاپ و ترجمه كلمان هوارCl . Hurat. مخصوصا ج 3 ، پاريس 1903 .
( 2 ) - چاپ مهل با ترجمه فرانسه ، ج 5 تا 7 ، پاريس 78 - 1866 . ترجمه ( كه جداگانه بطبع رسيده ) ، ج 5 تا 7 ، پاريس 87 - 1877 . چاپ تهران 1314 ، ج 7 تا 9 . ترجمه انگليسى توسط ا . جى . وارنر و اىوارنر ، ج 6 تا 9 ، لندن 1925 - 1912 .
( 3 ) - چاپ و ترجمه زتنبرگ ، پاريس 1900 .
( 4 ) - تلخيص و انتخاب برون در مجله انجمن همايونى آسيايى ، سال 1900 ، ص 195 و ما بعد ( مقايسه شود با همين مجله ، سال 1899 ، ص 51 تا 53 ) .
( 5 ) - چاپ لسترانج و نيكلسون ، لندن 1921 ( سلسله اوقاف كيب ، دوره جديد 1 ) .
( 6 ) - ترجمه و چاپ مهل در مجله آسيايى ، سرى سوم ، ج 11 ، 2 ، 13 ، 14 ، و سرى چهارم ، ج 1 .
( 7 ) - ر ك كريستنسن ، كيانيان ، ص 49 تا 51 و 61 ببعد .