لشگركشى رضا قلى ميرزا بر ضد بلخ
در زمان محاصرهء قندهار رضا قلى ميرزا فرزند ارشد نادر با دوازده هزار نفر سرباز زبده از خراسان براى حملهء به بلخ بدان سوى روانه شد . زيرا عامل آنجا به حسين وعدهء كمك داده بود . پس از يك حملهء شديدى كه بدون وقفه مدت سه شبانهروز ادامه داشت « ام البلاد » مادر شهرها تسليم شد . پس از آن شاهزادهء از رود جيحون عبور نموده و يك لشگر ازبك را بعدهء چهل هزار نفر مغلوب كرد . در اين موقع نادر فرزندش را احضار نمود ، زيرا نميخواست در چنين موقعى خود را گرفتار لشگركشى ديگرى نمايد . نادر بپادشاه بخارا نوشت كه به پسرش فرمان داده مزاحم ممالكى كه جزو ميراث اعقاب چنگيز خان و نژاد تركمن مىباشد نشود .
وضعيت هندوستان در 1151 هجرى ( 1738 )
در ظرف ماههاى خستهكنندهاى كه جلو قندهار صرف شده يقينا نادر يك لشگركشى بدهلى را كه آن نتيجهء عادى اردوكشى مظفرانه بافغان است مكرر طرح كرده و در اطراف آن سخن رفته است و از اينرو در نظر گرفتهام كه راجع بوضعيت آنروزهء هند چند كلمه صحبت دارم .
آخرين امپراطور بزرگ مغول اورنكزيب بود . در هنگام مرگ او يعنى در سال 1707 مسيحى امپراطورى وى از كابل تا خليج بنگال وسعت داشت . در حقيقت تمام هندوستان باستثناى رأس زاويهء دكن از او اسما اطاعت ميكردند ، هرچند كه در جنوب قدرت و نفوذ او منحصر بقلاع و شهرهائى بود كه مستحفظ و پادگان داشتند ، ليكن پس از مرگ او امپراطورى مغول شروع به تجزيه نمود .
مراتاهاى « 1 » فريبندهء محيل كه تمام مساعى خود را براى عقيم كردن كوششهاى
هامش
( 1 ) - مراتا( Maratha )نام طايفهايست از هنود كه بر مغول چيره شده و بالاخره امپراطورى اين سلسله را به باد دادند . ( مؤلف )