معرفى كمپانى شرق پربازن « 1 » به پزشكى نادر منصوب شد و معلوم نمود كه نادر در مراحل اوليهء مرض استسقا توأم با تهوع و قبض و بيمارى كبد است . عمدهء معالجهء بازن بسال 1159 در كرمان آغاز شد ولى حالات بحران و غضب آلودگى او در هر فرصتى بروز ميكرد و تا حد جنون ميرسيد و رفتهرفته شديدتر ميشد و توان گفت كه چند ماه پيش از مرگش به كلى غيرعادى شده بود . و اين وضع مينماياند كه چطور ممكنست سير تاريخ با حال مزاحى مردان بزرگ تغيير يابد .
هنر در زمان نادر
هنر عمدهء نادر جنگاورى بود لطفعلى بيك آذر متولد در 1123 در آتشكدهء خود از فقر ادبى آندوره بحث مىكند و در قسمت احوال معاصرين چند تن از معاصرين را ذكر مىكند كه هيچكدام جز شيخ على حزين شهرتى نيافتند . آقا تقى صهبا كه پزشك دربار نادر هم بود از حد متوسط برتر نرفت . پس اگر لطفعلى بيك ( كه آتشكده را سيزده سال بعد از نادر تأليف نمود ) در نظر نگيريم دو شخص معروف زمان نادر ، ميرزا مهديخان و شيخ حزين بودند . با اينكه نادر علاقهاى به ادب نداشت با اينحال چهارصد جلد كتاب خطى به كتابخانهء آستان ( امام رضا عليه السلام ) تقديم نمود . نيز او بود كه توسط ميرزا مهديخان به تأليف تاريخ نادرى دستور داد و شاعر هندى محمد على بيك را در سرودن منظومهء نادر شاه نامه تشويق نمود . تنها شاعرى كه نادر به دو ارادت داشت حافظ بود . و شايد از غزلهاى آن شاعر تفأل ميكرد .
نادر از لحاظ شهرسازى و عمارت فعالتر بود از شماخى نو و نادرآباد و خيوكآباد سخنى رفت همچنين از تكميل بقعهء مطهر امام رضا ( ع ) و بناى مولودخانهء دستگرد و ساختمان گنجينه در كلات ذكرى به ميان آمد در شيراز نيز آباديها به عمل آورد نهايت اينكه بواسطهء طغيان تقى خان رو به ويرانى نهاد . در اصفهان كارى انجام نداد ولى در قزوين قصرى ساخت كه هنوى از آن ياد كرده در مازندران هم كاخى بنام چهل ستون
هامش
( 1 ) -Pere Bazin