جنگ ايروان
چون عبد اللّه پاشا كوپر ولوزاده به قارص رسيده بود نادر افواجى را در گنجه گذاشت مبادا داغستانيها به آنجا حمله آورند و خود روز 13 ذيحجه ( 6 مه 1735 ) از گنجه عزيمت كرد .
پاشاى وان مجال پيدا كرد كه آذوقه به شهر تفليس برساند و برف مدتى نادر را در لورى متوقف كرد و فقط روز اول محرم 1148 ( 24 مه ) توانست خود را به قارص برساند ، ساخلو عثمانى از قلعه بيرون نيامد ، نادر بصوب ايروان عطف عنان كرد ، اين شهر با گنجه و تفليس و قارص چهار حصن حصينى بودند كه نيروى دولت عثمانى به آن استظهار داشت ، عبد اللّه پاشا با 70000 سوار و 50000 پياده از پى نادر تاخت ، دو لشكر در دست باغاورد « 1 » در مغرب ايروان تلاقى كردند . روز 26 محرّم ( 18 ژوئن 1735 ) نادر بفتحى نمايان موفق شد ، 50000 نفر از سپاه عثمانى كه از آن جمله عبد اللّه پاشا و سارو مصطفى پاشا والى ديار بكر « 2 » بودند جان سپردند « 3 » .
در قرب اشترك ارامنه ايرانيان را مدد دادند تا كردهاى همراه پاشاى وان را متفرّق كردند ، پس از اين فتح گنجه در 17 صفر ( 9 ژويه ) و تفليس در 22 ربيع الاول ( 2 اوت ) تسليم شد . نادر به قارص برگشت و چون هنوز ساخلو آنجا مقاومت ميورزيد به تخريب حوالى آن فرمان داد ، دربار عثمانى احمد پاشا والى بغداد را مأمور مصالحه كرد و براى اينكه قارص را نگاهدارند تركها ايروان را فدا كردند ، اين شهر در 15 جمادى الاولى ( 3 اكتبر ) تسليم گشت .
هامش
( 1 ) - اغوارد ، اغورد ( در زبان ارمنى ) در فارسى اغلب اين محل را مرادتپه مينويسند .
( 2 ) - در اين جنگ نادر سى هزار نفر اسير عثمانى را انعام داد و مرخص كرد و نعش عبد اللّه پاشا را كه بدست رستم نام قراچورلو بقتل رسيده بود به قارص فرستاد و جسد سار و مصطفى پاشا داماد سلطان عثمانى را به ايروان گسيل داشت ( مترجم )
( 3 ) - جاثليق ارمنستان ابراهام كوتى شاهد اين رزم بود و بقول او در هفتم ژوئن ( به حساب قديم ) اتفاق افتاده است .