1733 م . - 1146 ه . ) و آذربايجان « 1 » شمالى و گرجستان شرقى و ارمنستان شمالى را از وجود ايشان پاك كردند ( 35 - 1734 م . - 48 - 1147 ه . ) . در همان سال 1148 ه . نادر شاه نخستين لشكركشى خويش را عليه خوانين و « جوامع آزاد » ( پدر شاهى و عشيرتى ) داغستان كه با ايران دشمن بودند به عمل آورد ولى اين لشكركشى نتايج مهمى به بار نياورد . لشكريان نادر به هنگام تسخير كشورهاى قفقاز به نهب و غارت سرزمينهاى مزبور پرداختند و تركان نيز چنين كردند و دهها هزار مردم غيرنظامى بىآزار را به اسارت و بردگى بردند .
نادر هنگام محاصرهء قلاعى كه از طرف تركان اشغال شده بود ( قلعهء گنجه و غيره ) از مساعدت مهندسان و توپچيان روسى استفاده كرد . ولى اين كمك مانع از آن نشد كه نادر تخليهء سواحل بحر خزر ( باكو و دربند ) را از روسيه طلب كند . روسيه با تقاضاى او موافقت كرد به شرطى كه ايران به اتفاق روسيه مبارزه عليه عثمانى را ادامه دهد و با آن كشور صلح جداگانه منعقد نكند ( پيمان گنجه سال 1735 م . - 1148 ه . ) ولى چيزى نگذشت كه نادر در سال 1736 م . - 1149 ه در ارض روم پيمان صلحى با عثمانى منعقد نمود كه به موجب آن عثمانى تمام اراضيى را كه قبل از سال 1722 م . - 1135 ه . به ايران تعلق داشت به آن دولت بازگرداند .
وضع ايران در حدود سالهاى 1740 - 1730 م . 1153 - 1143 ه
امر اتحاد سياسى كشور و دولت پايان يافته بود و اراضيى كه مردم آن ايرانى بودند و در حدود سال 1720 م . - 1133 ه . از دست رفته بود مجددا مسخر گشت . ولى وضع داخلى ايران بسيار سخت و وخيم بود . حكومت متجاوزان افغان و ترك و جنگهاى طولانى كشور را ويران و فقير ساخته بود . انحطاط اقتصادى كه در عهد شاه
هامش
( 1 ) - خان نشين يا ناحيهء بادكوبه و گنجه و غيره هيچگاه به نام « آذربايجان » ناميده نمىشده . اين نامه را حكومت مستعجل مساواتچيان كه توسط ارتش سرخ شوروى سرنگون شد بر آن خطه گذاشت و تاكنون حفظ شده - م .