را كه دار الملك خوارزم بود و معرب آن جرجانيه است ويران كرد چنان كه در تواريخ مبسوط است و بعد آن روزگار ديگرباره صورت آبادى گرفته چنان كه در هروقتى اشارتى رفته حكام و ولات اوزبكيه و ترك و تركمانيه داشته تا در عهد سلطنت ملوك صفويه چنان كه گذشت پادشاهان اوزبك جوجىنژاد در آن بلاد فرح بنياد حكومت داشتند غالبا با سلاطين ايران لواى موافقت و متابعت مىافراشتند و اگرچه ايل و الوس آن ملك صحرانشين و خيمه گزينند ولى پنج قلعه شهرمانند در خوارزم بساختند و سر هريك را بر قبه افلاك برافراختند و آن هزاراسب و خانگاه و خيوه و كات و گرگانج بوده و قلعه هزاراسب بر كوهى واقع شده و از قلاع محكمه است و دو دروازه دارد و فتح آن خالى از زحمتى و صعوبتى نيست و خانگاه در ميانه هزاراسب و خيوه واقع است و كات و گرگنج در طرف ديگر اتفاق افتاده چون نادر شاه از راه چهار جوى بخارا بر سر هزاراسب آمد خوارزميان آب رود جيحون را كه به همه خوارزم روانست بر گرد هزاراسب بهبستند و زمين گلولاى شد لهذا نادر شاه از هزاراسب گذشته چنان كه ذكر شد به خانقاه آمد از آن نيز چشم پوشيده به طرف خيوق كه دار الملك خوارزم است راند يلبارس خان از هزاراسب بدرآمده تراكمه يموت و كوكلان و تكه را به تركتازى و مبارزت با لشكر پادشاه قهار فرمان داد نادر شاه در آن رزمگاه خود به جنگ پرداخته رزمى گران به وقوع پيوست .
نظم
بجوشيد جوشن همه دشت و كوه * سپاه اندرآمد گروها گروه
به كردار باران ز ابر سياه * بباريد تير اندر آن رزمگاه
جهان چون شب بهمن از تيره ميغ * چه ابرى كه بارانش زوبين و تيغ
زمين آهنين كرده اسبان به نعل * برو دست گردان به خون گشته لعل
مع القصه شكستى فاحش در لشكر يلبارس خان درافتاده به قلعه خانگاه گريخت روز ديگر بيرون آمده جنگى شديد كرد دگرباره تاب مقاومت نياورده با بيست هزار نفر از امراى اوزبكيه مقتول گرديد و نادر شاه والاجاه بر سر خيوق آمده همت به