مواظب اعمال و افعال حاكم بوده و آنچه را مىبيند ، ثبت كند . هيچ امر مهمى بى حضور اين صاحبمنصب نمىگذرد . به غير روزنامه ، كه حاكم هر ماهه بايد بفرستد ، هم كلام هروقت لازم بداند ، روزنامه خود را عليحده مىفرستد و به حاكم [ نيز ] اطلاع نمىدهد . مواجب و مرسوم مقرر براى اين خدمت نيست ، تلافى خدمت و مجازات اين صاحبمنصب بسته به نظر نادر شاه است ، اين تدبير فوق العاده ، خيلى حكام را از تعدى به رعيت و خيال خيانت و شورش مانع مىشود .
نادر شاه بسيار سخى الطبع است ، به خصوص نسبت به سرباز ، كسانى را كه به او خدمت كرده و خوب رفتار نمودهاند ، با دست گشاده غريق احسان مىكند ، باوجود اين بسيار سختگير و مواظب نظم است ، كسانى را كه مرتكب خطاى بزرگ شدهاند ، به قتل و آنها را كه گناهشان كمتر است . به بريدن گوش مجازات مىدهد ، هرگز به مقصر ، از هررتبه و درجهاى كه باشد ، نمىبخشايد و اگر بعد از آنكه كارى را به دقت رسيدگى كرد ، كسى واستگى كند متغير مىشود ، ولى قبل از ثبوت تقصير ، هركس مأذون است [ كه ] راى خود را اظهار نمايد .
وقتى در جنگ با قشون در حركت است ، مأكول و مشروب و خواب او مثل يك نفر سرباز است و تمام صاحبمنصبهاى خود را هم به همينطور عادت مىدهد .
بنيه او بطورى قوى است ، كه اغلب ديده شده است ، كه در هواى يخ در شب ، در صحراى روى زمين خوابيده ، با يك بالاپوش كه به خود پيچيده و زين اسب [ را ] زير سر گذاشته ، گاهى در جنگها [ يى كه ] سرعت حركت و تعجيل لازم بوده ، از پيشخانه پيش افتاده و وقتى به دشمن حمله آورده ، كه ابدا مترصّد او نبودهاند . بقدرى كه در سفر و قشونكشى خوشحال است ، هيچوقت نيست . از ماندن [ در ] شهر به همانقدر كه رفع خستگى قشون بشود ، شكايت مىكند و بعد از رفع خستگى ، در حركت قشون تعجيل زياد دارد . غذاى او نيم ساعت بيشتر طول نمىكشد ، بعد از غذا فورا به كار مشغول مىشود . كسانى كه مواظب خدمت او هستند ، در روز سه چهار مرتبه عوض مىشوند . هرگز در روز به هيچوجه به عيش و طرب نمىپردازد ، ولى دائما بعد از
ايران در زمان نادرشاه ( فارسي ) — صفحة 139
مساهمون: على اصغر عبد اللهى
ص١٣٩