از آن دو اكتفا فرمود ، و در پاره اى از نسخه ها كلمهء الوعد ( بجاى الوعيد ) ذكر شده ، و در برخى « وعدين » است واو ظاهرتر است يعنى كسانى كه در بارهء آنها وعده ثواب يا تهديد بعقاب محقق شده كه هر گاه بيكى از اين دو حالت بميرند ، پس اهل وعد اهل بهشتند و اهل وعيد اهل دوزخ .
و در جمله « لا يستطيعون حيلة » كه نه چاره دارند و نه راه به جائى برند . گويد : يعنى عاجزند از هجرت بمدينه چون خرجى ووسيله ندارند وچاره اى هم ندارند و راه نجاتى از شهر مكه ندارند « اينانند كه اميد است خداوند از ايشان درگذرد » چون در هجرت نكردن بمدينه معذورند . اين گفتار مفسرين است ، ولى بنا بر تأويل امام عليه السلام يعنى توانائى بر فهميدن از روى دليل براى كفر ندارند و راهى هم بر ايمان بواسطهء ابله بودن وكم خرديشان ندارند ، پس ايشان معذورند ، وشايد اين از بطون آيه باشد و ممكن است ظاهر آيه نيز شامل آن باشد چون در مكه كسانى از اين قبيل وجود داشتند كه براى آنها تحصيل آن ميسر نبوده است .
و اما اعراف پس تفسير آن در سابق گذشت ، وبرخى از مفسرين گفته اند : آن ديوارى است ميانه بهشت و جهنم ، سپس اشكال وجوابى نقل مىكند كه ذكر آن به طول انجامد و براى توضيح بيشتر خوانندگان محترم بتفاسير رجوع كنند .
2 - ونيز حمزة بن طيار از آن حضرت عليه السلام حديث كند كه فرمود : مردم شش دسته اند كه بسه دسته برگردند .
ايمان ، كفر ، گمراهى ، وايشان اهل دو وعدند كه خداوند به آنها وعده بهشت ودوزخ داده است : مؤمنان ، وكافران ، وناتوانان ، و آنان كه باميد خدايند ( وكارشان با خدا است ) يا عذابشان كند و يا توبه شان را بپذيرد ، و آنان كه بگناهان خويش اعتراف كنند وكردار خوب را با كردار بد بهم آميخته اند ، و ديگر اهل اعراف هستند .
3 - زراره گويد : من وحمران - يا من وبكير - خدمت امام محمد باقر عليه السّلام شرفياب شديم ، من بوى عرضكردم : ما خود را تراز كنيم ( وبسنجيم ) فرمود : تراز چيست ؟ عرضكردم : ريسمانكار ( بنايان ) پس هر كس با ما موافقت داشت چه علوى باشد ( ومنسوب بامير المؤمنين عليه السّلام باشد ) چه غير او را دوست
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 91
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٩١