توضيح - شرح اين حديث وپارهء توضيحات مربوط به آن در ذيل حديث 8 بيايد .
8 - حضرت باقر عليه السلام فرمود : چون پيغمبر ( ص ) را به آسمان بردند عرضكرد : پروردگارا حال مؤمن نزد تو چگونه است ؟ فرمود : اى محمد هر كه بدوستى از من اهانت كند آشكارا بجنگ من آمده و من به يارى دوستانم از هر چيز شتابانترم ، و من در هر كارى كه انجام دهم آن اندازه ترديد ندارم كه در بارهء وفات مؤمن ترديد دارم ، او از مرگ بدش آيد ، و من ناراحت كردن او را خوش ندارم ، وبراستى برخى از بندگان مؤمن من هستند كه جز توانگرى آنان را اصلاح نكند ( وحالشان را نيكو نسازد ) و اگر به حال ديگرى او را درآورم نابود وهلاك گردد ، وبرخى از بندگان مؤمن من هستند كه جز ندارى وفقر آنان را اصلاح نكند ، و اگر او را به حال ديگرى بگردانم هر آينه هلاك گردد ، و هيچ يك از بندگانم به من تقرب نجويد با عملى كه نزد من محبوبتر باشد از آنچه بر او واجب كرده ام ، وبدرستى كه بوسيلهء نماز نافله به من تقرب جويد تا آنجا كه من دوستش دارم ، و چون دوستش دارم آنگاه گوش او شوم كه بدان بشنود ، وچشمش شوم كه بدان ببيند ، و زبانش گردم كه بدان بگويد ، ودستش شوم كه بدان برگيرد ، اگر بخواندم اجابتش كنم ، و اگر خواهشى از من كند به او بدهم .
شرح - اين دو حديث از لحاظ معنى از احاديث مشكله است كه چند جاى آن احتياج بشرح وتوضيح دارد ودانشمندان بزرگوار شيعه هر كدام در خور فهم مردمان شرحى بر آن نگاشته وتوضيحاتى داده اند ، و ما نيز بنوبهء خود با رعايت كمال اختصار ملخصى از آن كلمات را در چند مورد نقل مىكنيم 1 - از جاهائى كه مورد بحث در اين دو حديث قرار گرفته است . آنجا كه فرمايد : « و ما يتقرب الى عبد بشىء احب . . . »
كه از آن استفاده شود كه عمل واجب هميشه از لحاظ فضيلت و ثواب برتر از عمل مستحب است ، لكن مرحوم شهيد در قواعد فرموده است : ما جاهائى داريم كه از تحت اين قاعده خارج است ، مانند برىء كردن ذمهء بدهكار در مقابل مهلت دادن به او كه اولى مستحب است و دومى واجب و اولى فضيلتش در ثواب زيادتر است ، و مانند اعادهء نماز واجبى كه مكلف خوانده است با جماعت كه دومى با اينكه مستحب است بيست و هفت درجه برتر از نماز فراداى واجب است ، و مانند نماز در بقاع شريفه كه برتر از غير آن است به صد هزار برابر تا دوازده برابر و ديگر موارد ، و در حل آن گفته است : ولى در تمام اين موارد در حقيقت مستحب معارض با خود واجب نيست ، وفزونى ثواب بخاطر اينست كه مشتمل بر مصلحتى زائد
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 54
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٥٤