اى كسى كه هر چه را بخواهى انجام دهندهء آنى ، واى كسى كه ميان مرد ودلش حائل شوى ، واى كسى كه در برترين نظر اندازهايى ، واى آنكه بمانندش چيزى نيست .
شرح - مجلسى ( ره ) در جملهء « يا من يحول بين المرء وقلبه »
چند وجه گفته است اول : اينكه كنايه از نزديكى خداوند به بندگانش مىباشد زيرا كسى كه حائل بين دو چيز شد بدان چيز نزديكتر از ديگر است .
دوم : اشاره باينست كه او بر مكنوناتى از دلها آگاه است كه شايد صاحبان آنها از آنها بىخبر باشند و در روايتى نيز هست كه فرمود : معناى اين جمله اينست كه دلها نتوانند چيزى را از خداوند مخفى وپنهان دارند .
سوم : يعنى بوسيلهء مرگ بين انسان ودلش جدائى اندازند و اين جملهء دعا براى وادار كردن مردم است باينكه به پاك كردن دلهاشان مبادرت ورزند پيش از آنكه خداوند بسبب مرگ بين آنها ودلها جدائى اندازد . . .
چهارم : اينكه كنايه از اينست كه خداست كه مالك دلهاى بندگان است هر تصميمى كه گرفته باشند به هم زند ومقاصد او را تغيير دهد واو را به حالت مختلف بگرداند از ذكر بفراموشى و از فراموشى بذكر ، و از ترس بآسودگى خاطر و از آسودگى بترس . . . و در حديث است كه دل مؤمن ميان دو انگشت او است بهر سو كه خواهد بگرداند ، و در دعا است « يا مقلب القلوب » . .
پنجم : آنچه از دو حديث از تفسير عياشى آمده كه معنايش اينست كه حايل مىشود ميان انسان وميان اينكه باطل را از حق تميز دهد .
ششم : يعنى او را از آنچه در دلش نهفته است غافل كنى .
و در جملهء « يا من هو بالمنظر الاعلى »
گويد : در قاموس گفته : « منظر » چيزى است كه بدان نگاه كنى وشايد حضرت عليه السّلام مكانت ودرجهء رفيعهء معنويه را بمكانهاى بلند ظاهرى تشبيه فرموده ، پس اين يا كنايه از اطلاع او است بر تمامى مخلوقات ، زيرا كسى كه در جاى بلندى بود مشرف بر پائين آن هست واطلاع بر آن دارد ، و يا كنايه از تسلط واقتدار او بر آنچه بجز او است از ممكنات ، و يا كنايه از نرسيدن خردها وانديشه ها بساحت معرفت او است ، ومحتمل است « منظر » از نظر به معناى فكرى باشد يعنى او بالاتر است از اينكه افكار خلق به دو رسد .
3 - حضرت صادق عليه السّلام فرمود : جز اين نيست كه ( آداب دعا ) همان مدح است ، وسپس ستايش ،
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 237
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٢٣٧