و تعالى براى آدم در فرزندانش مقرر ساخته كه هر كه آهنگ كار نيكى كند و آن كار را نكند براى او يك حسنه نوشته شود ، و هر كه آهنگ كار نيكى كند وبكند براى او ده حسنه نوشته شود ، و هر كه آهنگ كار بد كند و آن را نكند بر او نوشته نشود ، و هر كه آهنگ آن كند و انجام دهد يك گناه بر او نوشته شود .
شرح - مجلسى ( ره ) در شرح اين حديث كلامى طولانى دارد كه ملخص آن با پاره اى توضيحات نقل مىشود اين حديث دلالت دارد كه بر قصد گناه تا هنگامى كه انجام نشود مؤاخذه اى نيست و اين دو احتمال دارد يكى اينكه گناهى كوچك باشد كه همان ترك آن كفاره اش باشد . ديگر اينكه بگوئيم قصد هرگز متصف به خوبى وبدى نشود تا عملى دنبال آن نباشد ( چنانچه ظاهر حديث است ) وجمعى بدان قائل شده اند ، ولى احتمال اول ظاهرتر است ، بلى اگر محض خطور در دل باشد بدون اختيار البته تكليفى به آن تعلق نگيرد و تفصيل آن در باب وسوسه گذشت .
ومحقق طوسى در تجريد گفته است : اراده كردن كار قبيح قبيح است ، و تفصيل اين كلام اينست كه آنچه در نفس است بر سه گونه اند : 1 - خاطراتى كه بىاختيار آيد و در دل مستقر نگردد وگفتيم كه آنها مؤاخذه ندارد وخلافى در اين باره ميان امت نيست . 2 - خاطراتى كه با اختيار آيد وآهنگ كند و اين همان حديث نفس اختيارى است كه كارى را بكند يا نكند كه ( حديث گويد : ) اگر كار نيك باشد ونكند يك حسنه دارد و اگر بكند . . . و در اين هم خلافى نيست . 3 - عزم و تصميم ومهيا شدن بر انجام كارى ( كردن يا نكردن ) در اين اختلاف است و بيشتر اصحاب بخاطر ظاهر اين اخبار گفته اند : مؤاخذه ندارد ، و بيشتر سنيان ومتكلمين ومحدثين گفته اند مؤاخذه دارد لكن نه مؤاخذه به آن گناهى كه تصميم انجام آن را دارد بلكه مؤاخذه به همين تصميم وعزم بر گناه .
تا آنجا كه گويد : ظاهر از اين حديث اين است كه فرقى در نكردن گناه با آهنگ آن ميان آنجائى كه از ترس خدا نكند يا براى حفظ آبرو وترس از مردم ، نيست و آن گناه بر او نوشته نشود ونيز ظاهر اينست كه اينكه قصد گناه مؤاخذه ندارد مخصوص بمؤمنين است پس منافاتى با بعضى اخبار ديگر ندارد ( مترجم گويد : شاهد بر اين كلام حديث ( 2 ) است كه بيايد ) .
سپس كلامى از شهيد ( ره ) وشيخ بهائى ( قده ) نقل مىكند كه ملخص آن اينست كه شهيد ( ره ) فرموده است : قصد گناه تا مرتكب آن گناه نشود نه عقابى دارد و نه مذمتى ، وشيخ بهائى در شرح اين كلام گفته است : فرض شهيد ( ره ) اينست كه نيت گناه گر چه خودش گناه است ولى چون اخبار در عفو آن رسيده است عقاب ومذمتى بر او نيست گر چه استحقاق آن دو را دارد ، وگر نه حرام بودن عزم و قصد بر گناه در نزد ما و همچنين نزد عامه شكى در آن نيست سپس برخى از كلام عامه وخاصه را در اين باره در تفسير آيهء شريفه
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 161
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٦١