وگشاده كه در آن چراغهائى است تابناك ، ونورش تا روز رستاخيز خاموش نگردد و آن دل مؤمن است .
توضيح - مجلسى ( ره ) گويد : اينكه در اين حديث فرمود : « دلها سه گونه اند » منافاتى با حديث گذشته كه فرمود : « دلها بر چهار گونه اند » ندارد ، زيرا فرمايشش كه فرمود : ودلى كه در آن نقطه تاريك است شامل دو قسم گردد يكى دلى كه در آن ايمان ونفاق است ، و ديگر دل منافق ، و اين كه فرمود : « تا روز رستاخيز نورش خاموش نگردد » اشاره باينست كه دلى كه بنور ايمان ومعارف روشن شد پس از جدا شدن از بدن نيز در عالم برزخ و پس از آن روشن است ، و آن نور هرگز از او گرفته نشود .
باب در تغييرات حالات دل
1 - سلام بن مستنير گويد : من در خدمت حضرت باقر عليه السّلام بودم كه حمران بن اعين ( يكى از اصحاب آن حضرت ) وارد شد ، و از چيزهائى از آن حضرت پرسيد ، پس همين كه خواست برخيزد به امام باقر عرضكرد : من شما را آگاه كنم - خداوند عمر شما را دراز كند و ما را بوجود شما بهره مند سازد - كه ما خدمت شما ميرسيم و از نزد شما بيرون نميرويم تا اينكه ( در نتيجه ) دلهاى ما نرم شود ، وجانهاى ما از ( نداشتن ) اين دنيا تسلى يابد ، و آن چه از اين اموال ودارائى كه در دست مردم است بر ما خوار وپست شود ، سپس از نزد شما بيرون رويم و همين كه ( دوباره ) پيش مردم وتجار رويم دنيا را دوست بداريم ؟ ( اين چگونه است ؟ ) گويد : آن حضرت عليه السّلام فرمود : همانا اينها دلهاست كه گاهى سخت شود ، و گاهى هموار وآسان .
سپس فرمود : هر آينه ياران محمد ( ص ) عرضكردند : اى رسول خدا ما بر نفاق از خودمان ترسناكيم ؟
فرمود : چرا از آن مىترسيد ؟ عرضكردند : هنگامى كه نزد شما هستيم وشما ما را متذكر كنيد ؟ وبآخرت تشويق