وغفلت دل است و از اين روى ( كلينى ره ) اين حديث را در اين باب آورده است ، و گفته شده : كه چون خلقت دنبال علم است وبارى تعالى پيش از آفرينش هر چيزى علم به آن دارد چنانچه پس از آفرينش آن علم به آن دارد وقلب مؤمن به اختيار خود او بايمان متصف گردد ، پس اين تعبير درست است كه خداوند آن را به اين وصف آفريده وجبرى لازم نيايد .
وگويا مقصود از حكمت ( در حديث ) آن اضافاتى است كه از طرف پروردگار عالم شود ، ومقصود از علم چيزى است كه انسان با انديشه وتدبر بدست آورد و از كتاب وسنت برگيرد ، پس امام عليه السّلام به اين كلام اشاره فرموده كه با تدبر وانديشه به تنهائى بدون افاضات سبحانى نتوان ( ايمان را ) بدست آورد ، وكوشش بىتوفيق سود ندهد ، و حضرت در اينجا علم را به بذر تشبيه فرموده وحكمتى كه افاضات سبحانى است بباران ، و چنانچه تخم افشاندن در زمين بدون باران ثمر ندهد وسبز نشود ، كوشش بنده بدون افاضهء پروردگار بىنتيجه ماند .
4 - امام صادق عليه السّلام فرمود : دل ميان سينه وگلوگاه لرزانست تا بايمان بسته شود ، و چون بايمان بسته شد قرار گيرد ، واينست گفتار خداى عز وجل : « وآنكه ايمان به خدا آرد در دلش راه يابد و آرام گردد » ( سورهء تغابن آيهء 11 ) .
5 - ونيز حلبى از آن حضرت حديث كند كه فرمود : براستى دل در درون انسان مضطرب ولرزانست و حق را جستجو كند ، و چون بدان رسد آرامش پيدا كند و قرار گيرد ، سپس اين آيه را تلاوت فرمود : « آن كس را كه خداوند بخواهد رهنمائيش كند سينه اش را براى ( پذيرفتن ) اسلام بگشايد - تا آنجا كه فرمايد : « چنان كه گوئى به آسمان بالا رود » ( سورهء انعام آيه 125 ) .
شرح - تمام آيه اينست كه « و آن كس را كه خواهد گمراه سازد سينه اش را تنگ وگرفته كند چنانچه گوئى به آسمان بالا رود » و در اين تشبيه كه خداوند فرموده است وجوهى گفته اند : يكى اينكه معناى آن اينست كه چون او را باسلام دعوت كنند پذيرش آن براى او مانند اينست كه او را به بالا رفتن به آسمان تكليف كرده اند ، ديگر اين كه مانند اينست كه قلبش را به آسمان كشتند بخاطر اينكه دست كشيدن از روش باطل ومذهب خودش براى او بسيار سخت ودشوار است .
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 150
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٥٠