غير اينها از اسباب بزرگ منشى كه در شماره نيايد « .
( وبهر صورت امير المؤمنين عليه السّلام دنبالهء حديث فرمود : ( 1 ) وغلو بر چهار شعبه است : بر تعمق در رأي ( ودقت بسيار نمودن ) . تنازع در رأى . كجى ( واغراق از حق ) . شقاق ( ودشمنى كردن با حق پرستان ) ، پس هر كه بسيار دقت ( وخرده بينى ) كند به حق نگرايد ، وجز غرق شدن در امواج خروشان ( شبهات واباطيل ) نيفزايد ، فتنه از او دور نشود ( وگرهى از عقدهاى اعتقادى او باز نشود ) جز اينكه فتنهء ديگرى ( ومشكل تازه اى ) گريبانگيرش شود وپردهء دينش ( با قيچى فتنه ) به درد ، پس در كار درهم وبرهمى فرو افتد ( و حق و باطل بر او مختلط گردد ) . و هر كه در رأى نزاع وستيزه كند بحماقت ( يا بسستى وبزدلى ) شهره گردد ( و اين ) بخاطر لجبازى دنباله دار ( او است ) . و هر كه كج دل شد خوبى در نزد او زشت گردد ، وبدى در نظر او زيبا گردد . و هر كه شقاق كند ( و با حق پرستان دشمنى ونزاع كند ) راههاى زندگى بر او تيره وتاريك گردد ، و كار بر او دشوار شود ، وبتنگنائى دچار گردد كه راه خلاصى از آن بسته شود ، زيرا از راه مؤمنين پيروى نكرده است .
و شك داراى چهار شعبه است : مريه ( يعنى ترديد . شك وجدل ) ، هوى ، تردد ، استسلام ( يعنى تن دادن و گردن نهادن ) واينست گفتار خداى عز وجل : « پس بكدام نعمتهاى پروردگارت ستيزه جوئى » ( سورهء نجم آيهء 55 ) .
و در روايت ديگر است ( كه فرمود : شك ) : بر مريه است ، وهراس از حق ، وتردد ، واستسلام در برابر نادانى و اهل آن . پس هر كه از آنچه در پيش او است ( از حق ورغبت بسوى آخرت ) بهراسد به پشت سر ( يعنى بسوى باطل و دنيا ) برگردد ، و هر كه در دين ستيزه كند در شك بچرخد ، وهمرديفان او از مؤمنين از وى پيشى گرفته ( چون شك ندارند ) وبازماندگان ( در ايمان كه پس از او بودند ) او را دريابند ، ولگد مال
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٠٦