از لحاظ آهنگ صدا و خطوط سر انگشت مساوى باشند ، پيدا نشود . ثانيا زمانى جبر لازم آيد كه تكليف و بازخواست استعدادات مختلف ، مساوى و برابر باشد ، در صورتى كه اخبار بسيارى در كتاب عقل و جهل همين اصول كافى بيان شد كه : « خدا هر كس را به اندازه عقلش مجازات و بازخواست مىكند » * ( لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) * ، ثالثا از جاهل و غافل و هر معذورى كيفر و مجازات را برداشته و چنانچه عقل سليم حكم مىكند ، عقاب آنها را قبيح شمرده است . * ( وَما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا ) * و الناس في سعة ما لا يعلمون و لو ان العباد اذا جهلوا وقفوا و لم يجحدوا ، لم يكفروا . و اما در باره ظهور اين اخبار بايد گفت : اگر از لحاظ سند مقبول افتند و راه تقيه در آنها بسته شود ، بهترين توجيهش همانست كه در ذيل حديث اول باب بيان كرديم .
باب ديگريست از اين باب باضافه برقرارى تكليف در اول امر
1 - امام باقر عليه السّلام فرمود : اگر مردم بدانند ، آغاز آفرينش چگونه بوده ، دو تن با يك ديگر ( در امر دين ) اختلاف نكنند . همانا خداى عز و جل پيش از آنكه مخلوق را بيافريند ، فرمود : آبى گوارا پديد آى ، تا از تو بهشت و اهل طاعت خود را بيافرينم ، و آبى شور و تلخ پديد آى تا از تو دوزخ و اهل معصيتم را بيافرينم ، سپس به آن دو دستور فرمود تا آميخته شدند ، از اين جهت است كه مؤمن كافر زايد و كافر مؤمن .
آنگاه گلى را از صفحه زمين برگرفت و آن را بشدت مالش داد ، بناگاه مانند مور بجنبش در آمدند سپس باصحاب يمين فرمود : بسلامت بسوى بهشت و باصحاب شمال فرمود : بسوى دوزخ و باكى هم ندارم . آنگاه امر فرمود تا آتشى افروخته گشت و باصحاب شمال فرمود : در آن داخل شويد ، از آن ترسيدند و پرهيز كردند ، سپس باصحاب يمين فرمود : داخل شويد : آنها داخل شدند ، پس فرمود : سرد