صلَّى الله عليه و آله فرموده است : هر كه بميرد و پيشوائى نداشته باشد ، به مردن جاهليت مرده است . عرضكردم اين سخن پيغمبر است ؟ ! فرمود : آرى به خدا او فرموده است ، عرضكردم : پس هر كه بميرد و پيشوائى نداشته باشد ، مرگش مرگ جاهليت است ؟ ! فرمود : آرى .
شرح - مقصود از نداشتن پيشوا اينست كه : پيغمبر يا امامى را كه خدا در زمان او تعيين فرموده نپذيرد و اطاعت او را بر خود واجب نداند و مراد به جاهليت حالتى است كه اعراب پيش از آمدن اسلام داشتند ، كه خدا و پيغمبر را نميشناختند و دين و شريعت را كنار گذاشته و بنژاد و تبار خويش ميباليدند و خودخواهى و گردنكشى و كارهاى زشت ديگر در ميان آنها رواج داشت .
2 - ابن ابى يعفور گويد : از امام صادق عليه السلام راجع بقول رسول خدا صلَّى الله عليه و آله « هر كه بميرد و او را پيشوائى نباشد مرگش مرگ جاهليت است » پرسيدم و گفتم : مقصود مردن در حالت كفر است ؟ فرمود : مردن در حالت گمراهى است . عرضكردم : هر كه در اين زمان هم بميرد و او را پيشوائى نباشد ، مرگش مرگ جاهليت است ؟ فرمود : آرى .
3 - حارث بن مغيره گويد : به امام صادق عليه السلام عرضكردم : پيغمبر فرموده است : هر كه بميرد و پيشوايش را نشناسد بمرگ جاهليت مرده است ؟ فرمود : آرى . عرضكردم : جاهليت كامل يا جاهليتى كه امامش را نشناسد فرمود : جاهليت كفر و نفاق و گمراهى .
شرح - مراد بجاهليت چنانچه در دو روايت پيش توضيح داديم عقايد باطل و عادات زشتى است كه عرب قبل از اسلام دچارش بودند ، و چون در حديث پيغمبر اكرم صلَّى الله عليه و آله ، مردن كسى كه امامش را نشناسد به مردن بر حالت جاهليت تشبيه و تنظير شده است ، را وى سؤال مىكند كه آيا مقصود از جاهليت
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٢٠٨