خدمت ميكرد ) بپسرش على بن يقطين گفت : چرا آنچه در باره ما گويند ( از پيشرفت دولت بنى عباس ) واقع شود و آنچه در باره شما گويند ( از ظهور دولت حق ) واقع نشود ؟ على بپدرش گفت : آنچه در باره ما و شما گفته شده از يك منبع است ، ( و آن منبع وحى است كه بتوسط جبرئيل و پيغمبر و ائمه عليهم السلام بمردم ميرسد ) جز اينكه امر شما چون وقتش رسيده بود ، خالص و واقعش بشما عطا شد ، و مطابق آنچه بشما گفته بودند واقع گشت ، ولى امر ما وقتش نرسيده است ، لذا بآرزوها دلگرم گشتهايم . اگر بما بگويند : اين امر ( ظهور دولت حق ) تا دويست يا سيصد سال ديگر واقع نميشود ، دلها سخت شود و بيشتر مردم از اسلام برگردند ، ولى ميگويند : چقدر زود مىآيد ، چقدر بشتاب مىآيد ، براى اينكه دلها گرم شود و گشايش نزديك گردد .
شرح - على بن يقطين در سال 182 يعنى يك سال پيش از وفات موسى بن جعفر عليه السلام وفات يافته است . و هر وقت امام عليه السلام اين حديث را به او فرموده باشد ، از دويست سال كمتر است ولى پيداست كه در هر لغتى رؤوس اعداد مانند ده ، صد ، دويست ، سيصد ، هزار در السنه و افواه معروفست و بكسور آن توجهى نميشود ، در اينجا هم امام عليه السلام طبق همين اصطلاح و معمول لغت تكلم فرمود است .
و اما آنچه على بن يقطين بپدرش گفت مطلبى است صحيح و متين كه مضمون آن را هم مرحوم صدوق در علل الشرائع خود از حديثى نقل مىكند ، و توضيحش اينست كه : موضوع اميد و آرمان در اخبار و روايات و هم در علم روانشناسى امروز از مؤثرترين موجبات پيشرفت و ترقى انسان بشمار آمده است ، و برعكس يأس و نوميدى از بزرگترين بلاها و موجبات سقوط و انحطاط معرفى شده است تا آنجا كه يأس از رحمت خدا در رديف گناهان كبيره قرار گرفته است . امر ظهور و فرج امام زمان عليه السلام و پيشرفت دولت حق و عزت مؤمنين ، امريست قطعى و مسلم و ضرورى نزد شيعه ، ولى مصلحت و واقع بينى خداى تعالى چنين اقتضا كرده است كه به آن سرعتى كه اصحاب ائمه عليهم السلام ، انتظارش را داشتند واقع نشود ، بلكه براى مدت مديد و نامعلومى به طول انجامد ، تا مؤمنين راسخ از منافقان ظاهرى مشخص گردند و نيز همه شيعيان با آرزو و اميدى كه نسبت بظهور آن حضرت دارند ، چون وقتش را نميدانند ، و احتمال ميدهند در زندگى آنها آن حضرت ظهور فرمايد ، از اين جهت با روحى زنده و با نشاط وظايف دينى و اجتماعى خود را انجام ميدهند و نزديك بودن علاوه بر آنكه امريست نسبى ، از نظر علم شامل و محيط خداى تعالى ، هر دورى نزديكست
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 193
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٩٣