و از نافرمانيش كراهت يافتند 5 - در ايشان روح حركت نهاد كه همه مردم با آن رفت و آمد كنند .
و در مؤمنين دست راستىها روح ايمان نهاد كه با آن از خدا بترسند و در ايشان روح قوه نهاد و با آن بر اطاعت خدا توانائى يافتند ، و در ايشان روح شهوت نهاد و يا آن خواهان اطاعت خدا گشتند و در ايشان روح حركت نهاد كه مردم با آن روح رفت و آمد كنند .
شرح - كلمهء روح در اين حديث شريف بمعنى قوه و نيروئى است باطنى و معنوى كه منشأ و مبدأ آثاريست كه امام عليه السلام بيان مىكند ، زيرا رفت و آمد انسان و ترس او از خدا و شناختن و دانستن چيزها آثار و اعمالى است كه از انسان بروز مىكند و اين آثار ناچار بايد مبدأ و علت و موجب و محركى داشته باشند كه هستى و قيامشان به آن باشد .
كلمه روح در اين روايت همان مبدأ و علتى است كه سبب پيدايش اين آثار گشته است ، چه آنكه اين ارواح پنج روح جدا و مستقل باشند يا آنكه درجات و مراتب يك روح باشند كه همان روح ناطقه انسان و فصل مميز او از حيوان باشد ، ولى ظاهر اينست كه هر يك روحى جدا هستند و روح القدس و روح ايمان از خارج بكمك انسان ميرسد و سه روح ديگر از درون و داخل او را كمك ميدهد و هم از اين حديث استفاده مىشود كه روح حركت ، عموميت دارد و در هر انسانى هست و روح القدس مختص برسولان و پيغمبرانست و حتى در مؤمنين دست راستيها هم نيست و تعبير بدست راستيها از اين جهت است كه روز قيامت نامه اعمالشان بدست راستشان داده شود و يا به جهت اينست كه اهل ميمنت و بركنند ، بر خلاف دست چپيها .
2 - جابر گويد : از امام باقر عليه السلام در بارهء علم عالم ( يعنى پيغمبر و امام ( ص ) پرسيدم ، فرمود : اى جابر ! همانا در پيغمبران و اوصياء پنج روحست : 1 - روح القدس 2 - روح ايمان 3 - روح زندگى ( حركت ) 4 - روح قوه 5 - روح شهوت ، اى جابر ، ايشان بوسيله روح القدس امور و مطالب زير عرش
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٦