مُطوّفى
در اين دوره ، دايرهء كار مطوّفى توسعه يافت و شمار مطوفان تا حدودى زيادتر شد .
امراى مكه ، دايرهء مطوفى را در هر بخش ، اختصاص به منطقهء خاصى از بلاد اسلامى دادند . اين امر بر اساس فرمانى بود كه امير مكه آن را تصويب مىكرد .
كهنترين تصويبنامهاى كه من از آگاه شدم ، تصويب نامهاى است كه براى آل جاد اللَّه با توقيع شريف غالب در سال 1205 نوشته شد . شايد برخى از خاندانهاى مطوّف ، تصويبنامههاى كهنتر از اين هم در اختيار داشته باشند .
شريف عون الرفيق دايرهء اختصاص دادن بلاد مختلف به مطوّفىهاى متفاوت را توسعه داد . هر مطوّف ، مسؤول ديار خاصى بود كه به آن اختصاص داشت . وى سپس مبلغ قابل پرداخت توسط حجاج را به مطوّفى معين مىكرد .
در سال 1326 مجلس اداره ، تعرفهء مطوّفى را تصويب كرد كه توسط نشريهء الحجاز به چاپ رسيد . اين تعرفه به اين شرح بود :
يك جنيهء عثمانى براى سكونت حجاج جاوهاى در مكه
يك جنيهء عثمانى ، اكراميهء مطوّف و مخارج عرفات و منا . كسى كه پيش از وقوف بميرد ، نصف اين مبلغ را بايد بپردازد .
ده روپيه هندى اكراميهء مطوّفى براى حجاج هندى .
دو جنيهء عثمانى براى حجاج داغستانى براى مطوّف و اجرت خيمهء عرفات و منى و خانه در مكه .
پنج ريال مجيدى براى حجاج مصر و شام و مغرب براى مطوّف
دو ريال مجيدى براى حجاج صعيد و غزه و عراق و اولاد على و اكراد .
ساير حجاج ، افرادى كه پولدار هستند يك جنيه و كسانى كه متوسط الحال هستند نيم جنيه براى مطوّفى بپردازند .