اصلاحات در مسجد
معاويه اصلاحاتى در مسجد به عمل آورد ، اما آن را توسعه نداد . وى زمانى كه به حج آمد ، از شام ، يك منبر سه پلهاى همراه آورد تا روى آن خطبه بخواند . خلفاى پيشين در وقت خطبه خواندن مقابل كعبه و در حِجر ، « 1 » ايستاده خطبه مىخواندند . معاويه همچنين از بردگان ، خدمهاى براى كعبه معين كرد كه تصوّر مىكنم خواجه بودند . وى از ديباج و پارچههاى قِبْطى ، پرده براى كعبه درست كرد . بعد از او يزيد و زبير و ديگر خلفاى اميه هم به اين كار ادامه دادند . « 2 »
اما عبدالله بن زبير چندين خانه را خريدارى كرده ، سمت شرقى و جنوبى مسجد را توسعه داد .
ازرقى مىگويد از جمله خانههايى كه ابن زبير خريدارى كرد ، متعلق به جد وى ازرق بود كه در شرق مسجد قرار داشت و قيمت آن كمتر از چند ده هزار دينار نبود .
مساحت مسجد در اين توسعه به حدود 32400 ذراع و در شكل مربع رسيد . همين طور رواقهايى هم روى ستونهاى چوبى براى آن ساخته شد . « 3 »
بناى كعبه
زمانى كه برخى از ديوارهاى كعبه در پى آتش سوزىِ زمان محاصرهء سال 64 آسيب ديد ، ابن زبير دستور داد تا آن را از پايه بردارند و سپس بر اساس جايى كه ابراهيم
هامش
( 1 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 2 ، ص 79 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 55