مسائل عمومى مكه در روزگار رسول صلى الله عليه و آله
بُعد دينى
زندگى در مكهء پس از فتح ، متفاوت با چيزى بود كه پيش از آن در اين شهر جريان داشت . اين بَعد از آن بود كه ارزشهاى والاى جديد ، قبيلهگرايى و تفاخر به پدران و انتقامجويى و نوعى از برترى جويى كه منجر به نابودى شد و امتياز خواهى براى بزرگان و قدرت بر جمع آورى ثروت از راه حق و باطل را از بين برده بود و جاى آن را اخوّت دينى گرفته بود . در اين وقت ، بزرگى به دين بود و هيچ عربى بر عجمى برترى نداشت و سيادت و صدارت منحصر به اصحاب تقوا شد . اين معيارها در فرهنگ جامعه تأثير گذاشت و اخلاق تازهاى را كه الهام گرفته از قرآن بود پديد آورد و افقهاى تازهاى را بر اساس سيرهء نبوى پديد آورد كه سابقه نداشت ، به طورى كه در ديدگاههاى جامعهء جديد اثر گذاشت و نخوت و عصبيّت جاهلى را از ميان برد . يكى از پيامدهاى آن اين بود كه فضاى شعر را هم محدود به آن چيزى كرد كه تنها برگرفته از دين بود و رنگى از اخلاق قرآنى داشت .
البته ما نمىتوانيم اين وضعيت را شامل تمامى مردمان مكهء آن زمان بدانيم . آگاهيم كه مكهء همان روزگار پر از بدوىها و افراد بى فرهنگ از شهرنشينان بود كه در كنار مؤمنانى كه زندگىشان را وقف خداى متعال كرده و براى باورهايشان احترام قائل بودند ، زندگى مىكردند .