و أنه معنا أينما كنا .
يعنى : ذكر كرد كه او با ماست هر جا كه باشيم . كما قال : « وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » .
إلى أخبرنا أنه عيننا .
يعنى : تحديد كرد نفس خود را تا غايتى كه خود را عين ما داشت آن جا كه گفت : « كنت سمعه و بصره » الحديث .
و نحن محدودون ، فما وصف نفسه إلا بالحد .
و ما محدوديم ، پس وصف نكرد نفس خود را مگر به حد .
و قوله « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » حدّ أيضا إن أخذنا الكاف زائدة لغير الصفة .
و قول بارى - عزّ اسمه - كه مىفرمايد : « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » « 30 » چون كاف زايد باشد و از براى تشبيه نبود تا افاده اين معنى كند كه مثل مثل « 31 » او شيئى نيست .
و من تميز عن المحدود فهو محدود بكونه ليس عين هذا المحدود . فالإطلاق عن التقيد تقييد ، و المطلق مقيد بالإطلاق لمن فهم . و إن جعلنا الكاف للصفة فقد حددناه .
يعنى : بر هر تقديرى تحديد لازم مىآيد ، امّا بر اوّل كه كاف از براى تشبيه نباشد تحديد از آن لازم آيد كه ممتاز از محدود ، غير محدود نتواند بود ، چه او موصوف است به امتياز از محدود . زيرا كه دانسته اى كه اطلاقى كه مقابل تقييد نيست در حقيقت تقييد است بعدم تقييد ، و مطلق مقيد است به اطلاق .
و امّا بر تقدير ثانى كه كاف از براى صفت بود يعنى بمعنى مثل باشد ، لزوم تحديد بدان جهت است كه نفى مثل مثل [ 156 - ر ] اثبات مثل است و مثل محدود . پس او نيز كه مماثل مثل است هم محدود باشد .
هيچ اطلاقى چو بى تقييد نيست
لا جرم تنزيه بى تحديد نيست
هم ز تنزيهت معرا آمده
هم ز تشبيهت مبرا آمده
هر چه او را زان منزه داشتى
رأيت تشبيه او افراشتى
و إن أخذنا « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » على نفى المثل تحققنا بالمفهوم و بالإخبار الصحيح
) *
هامش
« 30 » س 42 ى 11 .
« 31 » پا : مثل .