شئون حق .
و ببايد دانست كه هر انسان را نصيبى از ربوبيت هست اما نصاب شامل نصيب انسان كامل است چه او خليفهء حق است و عبوديّت تامّه نيز او راست .
[ 111 - پ ]
فإن كان عبدا كان بالحق واسعا
و إن كان ربا كان في عيشة ضنك
يعنى : اگر بنده به صفت عبوديت ظاهر گردد ، واسع باشد به حق و قادر بر أشياء ، به حول و قوّت الهى ، و هيچ احدى از او مطالبه صفات كماليهء حق نمىكند . و اگر اظهار وجه ربوبيت خويش كند در تعب و ضيق عيش بسر برد چه قبلهء مطالب و مآرب گردد و انجاح و اسعاف آن ميسّر نشود .
فمن كونه عبدا يرى عين نفسه
و تتسع الآمال منه بلا شك
پس از روى بندگى نفس عاجزه خود بيند ، و آمال او به رحمت و رأفت موجدش متّسع باشد .
و من كونه ربا يرى الخلق كله
يطالبه من حضرة الملك و الملك
و از روى ربوبيتش همه خلق از ملك و ملكوت از او مطالبت نمايند ، چه او خليفهء حق است بر ايشان ، و ايصال حقوق رعايا و كفايت مطالب كافهء برايا به قدر استعدادات ايشان بر خليفه واجب است .
و يعجز عمّا طالبوه بذاته
لذا تر بعض العارفين به يبكى
و مطالب همهء ايشان بر آوردن متعذر و متعسر [ است ] ، لهذا بعضى عارفان را در گريه و زارى مىبينى .
فكن عبد رب لا تكن ربّ عبده
فتذهب بالتعليق في النار و السبك
ظاهر مشو جز به مقام عبوديت كه آن اشرف مقامات است و أسلم از آفات .
قال - قدّس الله سرّه - :
لا تدعني الا بيا عبدها
فإنه أشرف اسمائى
و ظاهر مشو به مقام ربوبيت كه از روى غيرت پروردگار غيور ترا مبتلا سازد به ويل و ثبور . كما قال : « العظمة إزاري و الكبرياء ردائى فمن نازعنى فيها أدخلته النار » . آرى ،
نابود شو اى دوست كه بودن خوش نيست
فرعون صفت خويش ستودن خوش نيست
چون هستى و كبرياء خدا دارد و بس
چيزى كه نداريش نمودن خوش نيست