خطبهء 1
( 1 ) فَطَرَ الْخَلَائِقَ :
موجودات را بدون سابقه قبلى آفريد .
( 2 ) وَتَّدَ :
ثابت و استوار ساخت .
( 3 ) مَيَدَانَ ارْضِهِ :
لرزشها و حركات مضطرب زمين .
( 4 ) لَا عَنْ حَدَثٍ :
نه اينكه وجودش از موجدى ناشى شده باشد .
( 5 ) الْمُزَابَلَةُ :
مفارقت و دوگانگى .
( 6 ) الرَّويَّة :
انديشه و فكر .
( 6 ) اجَالَهَا :
آن را به جولان و گردش درآورد .
( 7 ) هَمَامَةِ النَّفْسِ :
اهتمام ورزيدن به چيزى .
( 8 ) لَامَ :
هماهنگ و موافق ساخت .
( 9 ) غَرَّزَ غَرَائِزَهَا :
در آن طبيعتى معين را به وديعه نهاد .
( 10 ) الْقَرَائِنَ :
جمع « قرونة » ، نفسها ، جانها .
( 10 ) الاحْنَاء :
جمع « حِنو » ، جوانب ، اطراف .
( 11 ) السَّكَائِك :
جمع « سكاكة » ، هواى ميان زمين و آسمان ، طبقات جوّ .
( 12 ) التَيَّار :
در اينجا بمعنى موج است .
( 13 ) الزَّخَار :
بسيار متراكم و روى هم انباشته ، پر و لبريز .
( 14 ) الزَّعْزَع :
طوفان ، باد شديدى كه هر چيز استوارى را تكان دهد .
( 15 ) الفَتِيق :
باز ، گشاده ،
( 16 ) الدَّفِيق :
ريخته شده .
( 17 ) اعْتَقَمَ مَهَبَّهَا :
وزيدن آن باد عقيم بود ، يعنى ابرها و درختان را تلقيح نمىكرد بلكه تنها جهت حركت آبها بوده است .
( 18 ) مُرَبَّهَا :
مصدر ميمى است از « أربَّ بالمكان » ( ملازم آن مكان شد ) بنابر اين « مُرَّبّ » به معنى پيوستگى و ملازمت است .
( 19 ) تَصْفِيقِ الْمَاء :
بهم كوبيدن و زير و رو كردن آب .
( 20 ) مَخَضَتْهُ :
بشدت آن را حركت داد ، چنان كه مشك را تكان مىدهند .
( 21 ) السَّاجِى :
ساكن .
( 22 ) الْمَائِر :
چيزى كه متحرك است و رفت و آمد مىكند .
( 23 ) رُكَامُهُ :
قسمتهاى متراكم آن .
( 24 ) الْمُنْفَهِق :
باز و گسترده .