با رواج كاربرد سوم ، از رونق كاربرد دوم نيز كاسته شد . آنچه به موضوع سخن ما
مربوط مىشود كاربرد اين لفظ در عصر كريم خان زند وفتحعلى شاه مىباشد كه
زيباترين وعالىترين معناى خود را داشت ومراد از آن " دانشمند " بوده است .
ميرزاى قمى در سال 1150 هجرى قمري در روستاى دره باغ متولد شده ودر سال
1231 در شهر مقدس قم به درود حيات گفته است ( يعنى زندگى پربارش 81 سال بوده
است . )
البتة در مورد تولد أو سالهاى 1151 و 1153 ودر مورد وفاتش سال 1233 ، نيز
در بعضي از متون ذكر شده است .
دوران تحصيل :
ابتدأ در همان روستاى دره باغ علوم أدبي فارسي وعربى را در حضور پدر آموخته ،
آنگاه به شهر خوانسار منتقل مىشود ودر زمره شاگردان مرحوم سيد حسين خوانسارى
صاحب " روضات الجنات " قرار مىگيرد وسالهائى چند به تحصيل فقه ، أصول فقه
مىپردازد ودر أواخر همان سألها با خواهر آن دانشمند بزرگ ازدواج مىكند . سپس به
سوى عراق عزيمت كرده ودر سلك شاگردان دانشمند معروف ونامى آقا محمد باقر
بهبهانى ( در كربلا ) قرار مىگيرد واز شاگردان ممتاز وبرتر آن أستاذ بزرگ شمرده
مىشود .
ميرزا همانطور كه سخت مورد توجه مرحوم سيد حسين خوانسارى بود ( وبه همين
جهت مقدمات ازدواجش با خواهر أستاذ فرآهم گرديد ) همان طور هم سخت مورد توجه
مرحوم بهبهانى دانشمند شهير ومحيى نحله أصولي قرار گرفت ، به حدى كه شايع گرديد
بهبهانى نماز وروزه استيجارى به جاى مىآورد ودرآمد آن را جهت امرار معاش به ميرزا
مىدهد .
گويا مرحوم بهبهانى بيش از شاگردان ديگرش به ميرزا كمك مىكرده ، آنان كه
چنين رفتارى را به نظر خودشان تبعيض وناعادلانه مىپنداشتند واز طرفي به عدالت
بهبهانى معتقد بودند موضوع را بدينگونه توجيه كرده وبه اصطلاح حمل بر صحت
مىكردهاند . وگرنه بهبهانى مرجعيت مهم وپر نفوذى داشت وبه ميزان كافى بيت المال
در اختيارش بود وبر خود لازم مىدانسته كه به افراد مستعد وداراى نبوغ كمك
زيادترى بنمايد .
جامع الشتات ( فارسي ) — صفحة 9
مساهمون: الميرزا القمي
ص٩