گناه ، « سوء » گناه ، بلكه از بزرگترين مساوى ( بديها ) نيست ؟ !
9 ) گفتهء خداوند متعال كه به نقل از ملك ( عزيز ) فرموده است :
ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا كَلَّمَهُ قالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنا مَكِينٌ أَمِينٌ
« 1 » ؛ چنين عباراتى به كسى كه مرتكب سوئى شده باشد ، گفته نمىشود .
و چنانچه گفته شود : معنى اين جملهء يوسف عليه السّلام كه :
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 2 » چيست ؟
خواهيم گفت : منظور آن حضرت ، نيايش و تضرّع ، اظهار [ صادقانه ] ميل نفس و گرايش درونى يا همان نيروى شهوت بوده و ارادهء گناه را در نظر نداشته است . آن حضرت [ با اين سخنان ] ثابت نمود كه از آنچه بشر بدان سرشته شده است ؛ مبرّا نيست [ و او نيز چون ساير افراد بشر در معرض آزمايش قرار دارد ] .
پاسخ ديگرى براى اين سؤال از سوى جبائى و برخى از مفسران داده شده است ؛ آن اينكه ، جمله
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ
« 3 » ، سخن زليخا بوده است نه يوسف عليه السّلام .
اين گروه دليل درستى دعوى خود را ، عطف اين جمله به جمله پيش كه بدون شك ، سخن آن زن بوده است ، مىدانند . [ پيش از اين آيه ] خداوند به نقل از آن زن مىفرمايد :
قالَتِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا راوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ ذلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي كَيْدَ الْخائِنِينَ وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ
« 4 »
با اين بيان روشن است كه اظهار برائت از خيانت مذكور در آيهء
لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ
« 4 » ، از جانب آن زن [ زليخا ] بوده است . و مرادش عدم خيانت به يوسف عليه السّلام مىباشد .
هامش
( 1 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 54 . عزيز گفت : او ( يوسف ) را نزد من آوريد تا وى را مخصوص خود گردانم و هنگامى كه ( يوسف نزد وى آمد و ) با او صحبت كرد ، ( عزيز ) گفت : تو امروز نزد ما منزلتى عالى دارى و مورد اعتماد هستى .
( 2 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 53 . من هرگز نفس خويش را تبرئه نمىكنم . زيرا نفس ( سركش ) بسيار به بديها امر مىكند ، مگر آنچه را پروردگار رحم كند . بهدرستى كه پروردگارم آمرزنده و مهربان است .
( 3 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 53 . من خود را تبرئه نمىكنم . زيرا نفس [ سركش ] بسيار به بديها امر مىكند .
( 4 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 51 - 53 . همسر عزيز [ مصر ] گفت : اكنون حق آشكار شد ، من بودم كه او را بهسوى خود خواندم و او ( يوسف ) از راستگويان است . تا او بداند من در غياب او به او خيانت نكردم و بداند كه خدا نيرنگ خائنان را رهبرى نمىكند . من هرگز خويش را بىگناه نمىدانم . زيرا نفس [ سركش ] بسيار به بديها فرمان مىدهد .