جهت ديگر : چهبسا كه آن حضرت به ايشان گفته باشد كه او يك برده نيست ، امّا آنان سخن او را تصديق نكرده و آن را نپذيرفتند . از طرفى اخبار همهء آنچه در آن روزگار رخ داده به ما نرسيده است .
جهت ديگر : برخى معتقدند كه آن حضرت از بيم كشته شدن ، پيامبرى خود را كتمان كرد و به همين دليل نيز بردگى را پذيرفت .
اين پاسخ درست به نظر نمىرسد زيرا بر پيامبر روا نيست كه به خاطر ترس از كشته شدن ، رسالت خود پنهان دارد . زيرا او مىداند خداوند متعال ، برانگيزاننده ، نگاهبان و مانع كشته شدن اوست تا بتواند پيام خود را برساند ، نداى دعوتش را به همگان بشنواند و گرنه نقض غرض بوده ، مقصود از بعثت حاصل نمىشود .
اگر گفته شود : تأويل آيهء :
وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصِينَ
« 1 » كه دربارهء يوسف عليه السّلام و همسر عزيز [ مصر ] مىباشد . چيست ؟
مىگوييم : الهمّ ( قصد كردن ) ، از نظر لغوى داراى معانى مختلفى است . برخى از اين معانى عبارتند از :
1 ) « همّ » به معنى عزم كردن و ارادهء انجام كارى را داشتن است . نظير اين آيه :
إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ فَكَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ
« 2 » كه « همّ » در آن به معنى « اراده كردند » و « تصميم گرفتند » مىباشد .
شاعر نيز مىگويد :
هممت و لم أفعل و كدت و ليتني * تركت على عثمان تبكي حلائله « 3 »
يا شعر خنساء كه :
هامش
( 1 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 24 . آن زن قصد او را كرد و او نيز - اگر برهان پروردگارش را نمىديد - قصد وى را مىنمود . اينچنين كرديم تا بدى و زشتى را از او دور سازيم چرا كه او از بندگان مخلص ما بود .
( 2 ) - مائده ( 5 ) آيهء 11 . به ياد آور آنگاه را كه قصد نمودند دستهايشان را بهسوى شما بگشايند و خداوند دستهاى آنان را از شما بازداشت .
( 3 ) - قصد كردم امّا كارى نكردم و نزديك بود و كاش مىگذاشتم همسران عثمان بر او مىگريستند .