خود مىباشد كه بنابرآن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيش از اين گفته بود كه خوارج با آن حضرت مخالفت ورزيده و او آنان را خواهد كشت زيرا مىگويد : و اللّه ما كذبت و لا كذبت [ در حالى كه واقعا پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چنين سخنى نفرموده بودند . ]
پاسخ : ما نمىدانيم كه چگونه ، نظّام دروغ بودن اين روايت را درنيافته است . به اين معنى كه فحواى سخن امام عليه السّلام آن است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چيزى در اين موضوع به آن حضرت نفرموده است . اگر نظّام اين روايت را نقل كرده است ، و از سر حدس بوده است چگونه بر خود روا مىشمرد كه آن [ سخن ] را به امام عليه السّلام نسبت دهد ؛ او چگونه گمان برد كه مانند اين سخن ، با وجود روشن بودن موضوع و تواتر روايات بر كسى پوشيده ماند ؟
رواياتى كه از چگونگى جنگ نهروان سخن گفته و به كشته شدن « مخدج ذو الثّديّة » اشاره كرده است .
آن حضرت تنها به خاطر دير يافتن جنازهء مخدج به آسمان و زمين نگاه كرده ، مىفرمود :
ما كذبت و لا كذبت ، چه اينكه حضرتش پس از كشتن خوارج دستور داد او ( مخدج ) را در ميان كشتهشدگان بجويند ، و چون با تأخير بسيار پيدايش كردند ، بيم آن داشت كه مبادا ياران ضعيف ، در درستى گفتار آن حضرت شكّ كنند و به شبهه افتند .
به همين دليل نگران و مضطرب شد و اين عبارت را با خود تكرار مىفرمود : ما كذبت و لا كذبت تا آنكه خداوند ، بدن مخدج را به حضرتش نماياند و او را در ميان كشتگان به همان شكلى كه ذكر فرموده بود ، يافت . و چون پيكر بىجان او را نزد حضرت آوردند ، تكبير گفت و به خاطر از بين رفتن شكّ آنان در درستى پيشگويىاش مسرور شد .
خبر جنگ با خوارج و كشته شدن مخدج به همان صورتى كه او را يافتند از طرق مختلف و بسيارى ، روايت شده است . آن حضرت پيوسته به يارانش مىفرمود كه آنان از آن رود ( نهروان ) عبور نكنند مگر اينكه ايشان ( خوارج ) در كنار آن [ رود ] بر زمين افتند ( كشته شوند ) .
ديگر آنكه از ياران حضرتش جز كمتر از ده نفر كشته نشوند همچنانكه از خوارج جز كمتر از ده نفر زنده نمانند . حتّى [ روايت شده است كه ] مردى از ياران حضرت به ايشان گفت :
اى امير مؤمنان ! آنان ( خوارج ) رفتند و از رود عبور كردند ، و آن حضرت فرمود : لا و اللّه ما قطعوه و لا يقطعونه حتّى يقتلوا دونه عهدا من اللّه و رسوله يعنى : نه به خدا سوگند ! آنان نه از آن عبور
تنزيه الأنبياء ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 242
مساهمون: الشريف المرتضى
ص٢٤٢