زيانى بزرگ برآن مىرفت ، وجود داشته ، يا فتنهاى فراگير در پى آن بود . بنابراين چه جايى براى موعظه و تذكّر ايشان باقى بود ؟
امير مؤمنان چگونه مىتوانست پذيرفته شدن پند و موعظهاى از سوى چنين مردمى را توقّع داشته باشد ؟ چگونه انتظار بازگشت آنان به حق و راه يافتن به خود را انتظار برد ؟
حضرتش آنان را چنان ديد كه از موعظهاى پند نگرفته و هيچ سخنى قادر به نجات بخشيدن آنان از گمراهىشان نبود . چگونه مىتوانست آنان را مخالف خود و آيين مورد اعتقادش نبيند چگونه آنان را بر جان و دين خود متّهم نبيند ، در حالى كه رفتارشان نسبت به پيامبر خود و سرور همهء مردم را ديده بود ؟ آيا هيچ عاقلى ، پس از مشاهدهء چنين وضعى مىتواند مدّعى شود كه : چه نشانهاى براى ترس [ حضرت از احقاق حقش ] ظاهر شده بود ؟
مگرآنكه بگويند : مردم با نصّى مخالفت نكرده ، پيمانى را نقض ننمودند . و همهء آنچه در اين مورد مردم گفتيد ، ادّعايى بىدليل و برهان عليه ايشان است . كه در آن صورت ، اصل مسئله از بين رفته و منتفى خواهد بود . و فرض سؤال چنين خواهد شد : اگر امير مؤمنان عليه السّلام به نصّ ( سخن آشكار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) تعيين نشده بود و در هنگام انتخاب خليفه [ در سقيفهء بنى ساعده ] مغلوب ديگران نمىگرديد ، به چه علّت حقّ خود را مطالبه نكرد و به خاطر آن با رقيبان خود نزاعى ننمود ؟ و روشن است كه اگر كسى در چيزى صاحب حقّ نبوده ، راهى بدان در برابرش باز نشود ، جايى براى بازخواست وى به خاطر عدم اقدام بدان وجود نخواهد داشت و تنها و تنها سؤال در وقتى است كه آنچه را براى او مقرّر شده است ، نجويد و در طلب آن برنيايد . و اگر فرض كنيم كه آن حضرت راهى بهسوى حقّ خود داشته است ، از سوى سؤالكننده بيان همهء آنچه را كه ذكر نموديم ، لازم مىآيد و از زبان او جارى خواهد شد .
سپس با فرض تسليم به ايشان گفته مىشود : وجوب پيشگيرى از منكر ، مشروط به شرطهايى است كه ما آنها را ذكر كرديم . بنابراين چرا نمىپذيريد كه امير مؤمنان عليه السّلام به دليل عدم وجود شرطهاى لازم ، دست از تلاش براى پيشگيرى از منكر واقع شده برداشت ؟ زيرا يا حضرتش بيم جان خود و فرزندان و شيعيان خويش را داشته است يا آنكه از واقع شدن زيانى در دين ، بيش از آنچه كه قصد پيشگيرى از آن را داشت ، مىترسيده است . و با اين شرح چه مانعى براى جريان امر به گونهء ذكرشده ، قابل تصوّر است ؟
امّا اگر بگويند : نشانههاى اين ترس ظاهر نبوده است ، مىگوييم : كدام نشانه روشنتر و
تنزيه الأنبياء ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 224
مساهمون: الشريف المرتضى
ص٢٢٤