بزرگ و اشارهء من قرار دارد . يا « [ هذا الشىء ] في يدي و قبضتي » يعنى اين كار در دست من و به اختيار من است .
عرب ، عباراتى اينچنين را هنگامى به كار مىبرد كه قصد وصف كارى به آسانى و سهولت و عدم سختى در آن را دارد . و اين كلام خداوند متعال نيز به همين معنى تأويل شده است ؛ آنجا كه مىفرمايد :
وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ
« 1 »
بنابراين گويى حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، قصد مبالغه در وصف خداوند به قدرت ، در گرداندن دلها و تصرّف در آن را ، بىهيچ زحمت و تكلّفى داشته و « بين أصابعه » ( ميان انگشتانش ) را كنايه از اين معنى و به خاطر پرهيز از طولانى نمودن سخن فرموده است .
عدهاى هم ( اصابع / انگشتان ) را به عنوان آفريدههايى از گوشت و خون دانستهاند تا بدين ترتيب در برابر مخالفان اين معنى حجّتى را اقامه كنند . چه اينكه قلب داراى دو ماهيچه در دو طرف خود به شكل دو انگشت است و جهت اضافه كردن آن دو به خداوند متعال آن است كه هيچكس جز خداوند متعال نمىتواند آن دو ماهيچه را به حركت درآورد . ضمن آنكه همهء كارهاى قلب به خدا ، يعنى قدرت و استيلا به او نسبت داده مىشود . همچنين گفته شده است كه آن دو ماهيچه ، دو انگشت هستند زيرا كار آنها مانند كار انگشت بوده و به همان شكل انگشت حركت مىكنند .
اين تأويل اگرچه در مقايسه با آنچه گفته شد ، ضعيفتر به نظر مىرسد امّا [ ظاهر ] كلام ، آن را مىنماياند و در چنين مقامى هر احتمال قوى يا ضعيفى سزاوار گفتن است .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : خداوند آدم عليه السّلام را به شكل خود آفريد !
سؤال : در رواياتى به نقل از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده است : إنّ اللّه خلق آدم على صورته يعنى :
خداوند ، آدم عليه السّلام را به شكل خود آفريده است ؛ آيا ظاهر اين بيان مقتضى تشبيه و صورت داشتن خداوند متعال نيست ؟
پاسخ : در تأويل اين روايت ، با فرض درستى ، گفته شده است : ضمير « ه » ( او ) در « صورته » به آدم عليه السّلام برمىگردد ، نه خداوند . بدين ترتيب معنى روايت آن است كه خداوند
هامش
( 1 ) - زمر ( 39 ) آيهء 67 . در روز قيامت زمين يكسره در قبضهء [ قدرت ] اوست و آسمانها پيچيده در دست راست اوست .