آورد . ) است و الف [ در « لام » ] شكل تغييريافتهء « ن » تأكيد خفيفه است « 1 » . چنانكه اعشى مىگويد :
و صلّ علي حين العشيّات و الضّحى * و لا تحمد المثرين و اللّه فاحمدا « 2 »
نظير آن در سرودههاى عمر بن ابى ربيعة نيز ديده مىشود ؛ او چنين مىسرايد .
و قمير بدا ابن خمس و عشرين * له قالت الفتاتان قوما « 3 »
در اين دو بيت مرا از « فاحمدا » و « قوما » به ترتيب « فاحمدن » و « قومن » ( بان تأكيد خفيفه ) است .
همچنين ممكن است كه مضمون آيه ، خبرى و بيان آن دعايى باشد . نظير آنچه از پيامبر ( ص ) ، نقل شده است . حضرتش مىفرمايد : لن يلدغ المؤمن من جحر مرّتين ( هرگز مؤمن از يك سوراخ ، دو بار گزيده نشود . ) اگرچه ظاهر كلام خبر به نظر مىرسد ، امّا مضمون آن نهى است زيرا در غير اين صورت و با فرض خبرى بودن آن ، جمله ، غير مطابق با واقع و گويندهء آن دروغگو خواهد بود . بنابراين اگر بتوان با عبارت خبرى هشدارى را اراده نمود ، مىتوان عبارت خبرى را در معنى نهى دانست . و با اين شرح ، منظور از آيهء « لن يؤمنوا » ، [ نه « لا يؤمنوا » مذكور در آيه ] است .
ابو على جبائى به استناد گفتهء برخى از لغويان معتقد است :
« فَلا يُؤْمِنُوا »
منصوب است [ نه مجزوم ] « 4 » .
« لا يؤمنوا » در اصل « لا يؤمنون » بوده كه « ن » آن حذف گرديده است . بنابراين جمله ، بيان خبرى از [ ايمان نياوردن ] ايشان است . زيرا
« فَلا يُؤْمِنُوا »
جواب امر قرار گرفته و همراه با
هامش
( 1 ) - « ن » تأكيد ، نونى است كه براى تأكيد آمده ، داراى دو شكل است ؛ بدون تشديد ، كه به آن خفيفه مىگويند و با تشديد ( نّ ) كه به آن ثقيله گفته مىشود و تأكيد بيشترى را مىرساند . - م .
( 2 ) - صبح و شام نمازگزار و تنها خداوند را ستايش كن نه ثروتمندان را . ( در اين بيت فعل « فاحمد » در انتهاى بيت مورد تأكيد قرار گرفته است و بنا به اصل بايد « فاحمدن » گفته مىشد امّا به جاى « ن » تأكيد خفيفه ، « ا » ( الف ) به فعل اضافه شده است . )
( 3 ) - ماه كوچكى كه بيستوپنجساله بود ظاهر شد و آن دو دختر به او گفتند : برخيزيد . ( كه در اين بيت « قوما » به جاى « قومن » آمده است . )
( 4 ) - يعنى اين فعل نهى نيست تا به سبب « لا » نهى مجزوم شده باشد . بلكه منصوب بود ، « ن » آن به دليل منصوب بودنش حذف شده است . - م .