پاسخ : ممكن نيست كه برهان ديده شده يكى از اين دو مسئله باشد زيرا هريك از اين وجوه ، نفىكنندهء تكليف ، نگاهدارندهء از گناه و مغاير با سنّت امتحان است و در آن صورت يوسف عليه السّلام به خاطر عدم ارتكاب گناه سزاوار مدح و ثوابى نبود ، وابسته كردن كار پسنديدهء يوسف عليه السّلام به اين خرافهها ، در شمار زشتترين سخنانى است كه مىتوان آن را اظهار داشت .
زيرا خداوند متعال آن حضرت را به خاطر خوددارى از گناه ستود و با كلام وحى مورد ثناى خود قرار داد . كه :
كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصِينَ
« 1 » دربارهء اين كه « برهان » چه بوده است ، چند احتمال وجود دارد : نخست اينكه ، « برهان » ، لطف خداوند متعال به ايشان ، در آن حال يا پيش از آن بوده است . و آن حضرت به سبب آن ، از ارتكاب گناه خوددارى كرده و دورى جسته است . اين لطف مىتواند اقتضاكنندهء عصمت باشد زيرا عصمت ملكهاى است كه از سر لطف ، عنايت شده و بازدارندهء از گناه است . همچنين مناسب مىنمايد « رأى » به معنى دانست ، دريافت يا فهميد باشد زيرا احتمال اسناد چنين معنايى به آيهء مورد نظر ، وجود دارد .
عدهاى برآنند كه « برهان » همان نشان دادن حرمت آن كار به يوسف عليه السّلام از سوى خداوند متعال بوده است . و اينكه اگر كسى مرتكب آن شود ، سزاوار عقاب خواهد شد .
اين وجه نيز به دليل جنبهء بازدارندگى و تقويت انگيزهء امتناع آن حضرت عليه السّلام جايز و ممكن است .
يوسف عليه السّلام و نسبت نارواى ميل به گناه
سؤال : آيا رواست كه پيامبرى بگويد :
رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ
« 2 » باآنكه مىداند زندانى كردن او يك گناه همچون خواندن او به گناهى ديگر در پيش از اين است ؟ آيا دوست داشتن گناه براى پيامبر قبيح و ناروا نيست .
پاسخ : دو پاسخ در تاويل اين آيه وجود دارد :
اوّل : منظور آن حضرت از
أَحَبُّ إِلَيَّ
سبكتر و آسانتر ، نه دوستداشتنىتر بوده است .
نظير اينكه كسى در پاسخ به تكليف انتخاب يكى از دو كارى كه هيچيك را دوست ندارد ،
هامش
( 1 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 24 . تا بدى و زشتكارى را از او دور كنيم . او از بندگان مخلص ما بود .
( 2 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 33 . پروردگارا ! زندان ، نزد من محبوبتر از آن چيزى است كه مرا بدان مىخوانند .