كلبى گويد آيه دربارهء عبد اللّه بن ابىّ منافق و يارانش نازل شد كه با يهود و مشركين دوستى ورزيده ، اخبار مسلمين بديشان مىرساندند و اميد داشتند كه مشركين بر پيغمبر ( ص ) پيروز گردند . آيهء بالا در نهى مسلمين از تقليد منافقان فرود آمد .
جبير از ضحاك ، و او از ابن عباس روايت مىكند آيهء مورد بحث در جواب پيشنهاد عبادة بن صامت نازل شد كه از مجاهدين بدر و از رؤسا و نقباى انصار بود و همپيمانان يهودى داشت ، وى روز جنگ احزاب به پيغمبر ( ص ) گفت : پانصد مرد يهودى با من همراه مىشوند و معتقدم كه آنان را بياوريم كه به نيروى ايشان بر دشمن پيروز شويم .
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ . . .
( آيهء 31 ) . حسن و ابن جريح گفتهاند : عدهاى در زمان پيغمبر ( ص ) بودند كه خويش را محبّ خدا مىانگاشتند و گفتند يا محمد ما پروردگارمان را دوست داريم . آيه در جواب ايشان نازل گرديد .
جويبر از ضحاك از ابن عباس روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) بر گروهى از قريش در مسجد الحرام گذشت كه بتان بر پا داشته تخم شتر مرغ بر آنها آويخته ، گوشواره در گوش بتان كرده بودند و بر آنها سجده مىبردند . پيغمبر ( ص ) فرمود اى جماعت قريش شما آيين پدرانتان ابراهيم و اسماعيل را كه مسلم بودند پس پشت انداختهايد . گفتند يا محمد ما اين بتان را عبادت مىكنيم تا ما را به خدا نزديك كنند [ سورهء زمر ، آيهء 3 ] آيه آمد كه اگر شما به راستى خدا را دوست داريد و بتان را به خاطر تقرب به خدا مىپرستيد « پس مرا پيروى كنيد تا خدا شما را دوست بدارد » زيرا من پيام آور و حجت خدا بر شما هستم و بيشتر از بتان شما شايستهء بزرگداشت و تكريم .
كلبى از ابو صالح از ابن عباس روايت مىكند كه يهوديان مىگفتند ما فرزندان و محبّان خدا هستيم ، خدا آيهء فوق را بر پيغمبر ( ص ) فرستاد ، و پيغمبر ( ص ) آن را بر يهود عرضه داشت ، و ايشان از پذيرفتن سر باز زدند .
محمد بن اسحاق بن يسار از محمد بن جعفر بن زبير روايت مىكند كه آيه دربارهء مسيحيان نجران آمده است كه مىگفتند ما مسيح را تعظيم و پرستش مىكنيم به خاطر تعظيم و عبادت خدا ؛ آيه در رد سخن ايشان آمد .
إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ . . .
( آيهء 59 ) . مفسران گفتند هيأت نجرانى به رسول اللّه ( ص ) گفتند :
تو چرا پيامبر و مولاى ما را دشنام مىدهى ؟ پيغمبر ( ص ) پرسيد : چه گفتهام ؟ گفتند او را « عبد » ناميدهاى . فرمود : بلى ، او بندهء خدا و پيامآور خدا و كلمهء خدا بود كه به مريم باكرهء