سدّى گويد : عباس و خالد بن وليد در جاهليت با هم شريك بودند و سلف خرى و ربا خوارى توأم مىكردند و چون اسلام آمد مطالبات و اموال هنگفتى در ربا داشتند .
پيغمبر ( ص ) اعلام فرمود : تمام رباهاى جاهليت ملغى است و اولين ربا كه الغاء مىكنم از آن عباس بن عبد المطلب است .
وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ . . .
( آيهء 280 ) . كلبى گويد : بنى عمرو بن عمير به بنى مغيره گفتند :
سرمايههامان را پس بدهيد از ربا صرف نظر مىكنيم . بنى مغيره گفتند : اكنون تنگدستيم بگذاريد محصول برسد . اما طلبكاران از مهلت دادن خوددارى كردند و آيهء بالا فرود آمد .
آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ . . .
( آيه 285 ) . امام ابو منصور عبد القاهر بن طاهر با اسناد از ابو هريره روايت مىكند كه چون آيه 284 بقره نازل شد كه : « هر چه در نفس شماست اگر آشكار كنيد يا نهان سازيد خدا حساب آن را باز خواست مىكند » بر اصحاب پيغمبر ( ص ) سخت و گران آمده گفتند : طاقت اعمالى مانند نماز و روزه و جهاد و زكات داريم ليكن اين آيه تكليف ما لا يطاق است . پيغمبر ( ص ) فرمود : آيا مىخواهيد مانند يهوديان و مسيحيان باشيد كه گفتند « شنيديم ليكن عمل نكرديم » شما بگوييد :
« سَمِعْنا وَ أَطَعْنا ، غُفْرانَكَ رَبَّنا وَ إِلَيْكَ الْمَصِيرُ »
( بقره 285 ) وقتى اصحاب همين بيان را بر زبانها جارى ساختند متعاقبا آيهء مورد بحث نازل شد كه البته با آيهء
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
( بقره 286 ) منسوخ گرديد . مسلم نيز اين روايت را آورده است .
محمد بن ابراهيم بن محمد بن يحيى با اسناد از سعيد بن جبير روايت مىكند كه ابن عباس گفت : چون آيهء
وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ
نازل گرديد ، دلهاى ما را بيم و اضطراب بىسابقه و عظيمى فرا گرفت . پيغمبر ( ص ) فرمود : بگوييد « شنيديم و مطيع و تسليميم » ، پس آيهء
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
نازل گرديد . و ابن عباس هر جا وقت مىكرد استغفار مىنمود . مسلم نيز اين روايت را آورده است .
به گفتهء مفسران چون آيهء
وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ . . .
فرود آمد ابو بكر و عمر و عبد الرحمن بن عوف و معاذ بن جبل با عدهاى از انصار خدمت پيغمبر ( ص ) آمده به زانو درآمدند و عرض كردند : يا رسول اللّه ( ص ) آيهاى سنگينتر از اين بر ما نيامده بود . همانا هر يك از ما در ضميرش چيزها مىگذرد كه دوست دارد به قيمت هر چه در عالم است در دلش بماند ، و اگر بدانچه در درونمان مىگذرد مسئول و مأخوذ باشيم به خدا در هلاكتيم . پيغمبر ( ص ) فرمود : وحى چنين نازل شد . همگى گفتند : اين تكليف ما لا يطاق