به قدر است . آرى جريان امور طبيعى به قدر است اما در مورد معاصى با تو همعقيده نيستم .
پيغمبر ( ص ) فرمود : شما در برابر خدا جبهه گيرى مىكنيد . و آيات مورد بحث نازل گرديد .
و نيز ابو بكر بن حارث با اسناد از ابو رزارهء انصارى روايت مىكند كه رسول اللّه ( ص ) آيهء مورد بحث را قرائت كرد و فرمود دربارهء عدهاى است كه در آخر اين امت قدر خداى تعالى را تكذيب كنند .
احمد بن حسن حيرى با اسناد از بكير بن اسيد و او از پدرش روايت مىكند كه نزد محمد بن كعب حاضر بودم كه مىگفت هر وقت ديديد من پى سپر راه قدر شدهام ( يعنى وارد بحث قدر شدهام ) بدانيد كه ديوانه گرديدهام « 1 » ، زنجيرم كنيد زيرا سوگند به آنكه جانم در دست اوست . اين آيات دربارهء اينان يعنى « قدريه » نازل شده است .
سورهء واقعه
فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ . . .
( آيهء 28 ) . به گفتهء ابو العاليه و ضحاك ، مسلمانان به وادى سبز و خرم فوج ( يا : وج ) در طائف نگريستند و خوششان آمد ؛ به ويژه از سدرش ؛ و گفتند كاش چنين جايى داشتيم آيه نازل شد كه « اصحاب اليمين » در بهشت سدر بى خار خواهند داشت .
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ . . .
( آيهء 39 - 40 ) . به گفتهء عروة بن رويم وقتى آيه 12 و 13 واقعه نازل شد كه در بهشت جماعتى از پيشينيان و عده كمى از پسينيان خواهند بود عمر بگريست و گفت يا رسول اللّه ( ص ) به تو گرويديم و تصديقت كرديم با اين همه فقط عدهء كمى از ما رستگار مىشوند . آيهء مورد بحث نازل شد كه « اصحاب اليمين جماعتى از پيشينياناند و جماعتى از پسينيان » . پيغمبر ( ص ) عمر را احضار كرد و فرمود : يا عمر در مورد آنچه تو خواستى خدا آيه فرستاده است و آيه را بر وى خواند . عمر گفت از پروردگارمان و از تصديق پيغمبر ( ص ) خويش خشنوديم . آنگاه پيغمبر ( ص ) فرمود : از آدم تا زمان ما يك جماعت است و از زمان ما تا قيامت يك جماعت . و جماعت ما تكميل نمىشود مگر آنكه از سياهان شتر چران گويندهء لا إله الا الله نيز جزء آن باشند .
هامش
( 1 ) . نكتهاى كه در كلمهء « ديوانه » هست اينكه كلمهء « سعر » مذكور در آيهء 47 به معنى جنون نيز آمده است . - م .