محمد بن اسحاق و ديگر سيره نويسان آوردهاند آيهء بالا دربارهء عدهاى از افراد بى تربيت بنى تميم نازل شد كه به عنوان هيأتى نزد پيغمبر ( ص ) اعزام شده بودند وارد مسجد شده پيغمبر ( ص ) را از بيرون حجرهاش صدا مىزدند : « يا محمد بيرون بيا ، ماييم كه ستايشمان افتخار و نكوهشمان براى هر كس ننگ و عار است ! » پيغمبر ( ص ) از فرياد آنان متأذى شده بيرون آمد . گفتند يا محمد ، ما آمدهايم تا با تو مفاخره كنيم ! و آيه بدين مناسبت نازل شد . « آنان كه از پشت حجرهها ترا بانگ مىزنند بيشترشان نفهمند ، و اگر صبر مىكردند تا خود بيرون آمده نزدشان مىرفتى بهتر بود » . اما داستان مفاخره طبق روايت احمد بن مقرى با اسناد از جابر چنين است كه بنى تميم ، در حجرهء پيغمبر ( ص ) آمده ندا كردند : يا محمد بيرون شو و نزد ما بيا ماييم كه ستايشمان افتخار و نكوهشمان براى هر كس ننگ و عار است ! پيغمبر ( ص ) صداىشان را شنيده بيرون آمد و فرمود :
« خدا است كه ستايشش افتخار و نكوهشش براى هر كس ننگ و عار است » . گفتند ما عدهاى از بنى تميم هستيم و شاعر و خطيبمان را آوردهايم تا با شاعر و خطيب تو مفاخره كنند . پيغمبر ( ص ) فرمود من براى شعر و مفاخره مبعوث نشدهام ، مع ذلك حاضرم . زبرقان از بنى تميم خطاب به جوانى از همراهان گفت برخيز و فضايل خودت و قومت را بيان كن . جوان برخاست و چنين خطبه خواند : « ستايش خدا را كه ما را بهترين آفريدگان قرار داده و اموالى به ما عطا فرموده كه هرطور بخواهيم خرج مىكنيم . ما از بهترين و پر جمعيتترين و توانگرترين و سلحشورترين مردم روى زمين هستيم ؛ و هر كس منكر است گفتارى بهتر از ما بيارد و كردارى برتر از ما عرضه دارد » . پيغمبر ( ص ) به ثابت بن قيس شماس فرمود برخيز و پاسخ بده . ثابت برخاست و چنين خطبه خواند :
« ستايش خداى را است و من مىستايمش و از او يارى مىجويم و به دو ايمان دارم و توكل مىكنم ، و گواهى مىدهم كه خدايى جز او نيست و يكتا و بى انباز است ، و گواهى مىدهم محمد بنده و فرستادهء او است كه عمو زادگان و خويشاوندانش از مهاجرين و انصار را به اسلام فرا مىخواند و آنان كه آبرومندترين و خوش منظرترين و خردمندترين و بلند آرمانترين مردمان بودند دعوتش را پذيرفتند و خدا را شكر كه ما را ياوران و مشاوران و كارگزاران رسولش و مايهء اعتبار پيروزى دينش قرار داد ، و ما با مردمان جنگيديم تا كلمهء توحيد بگويند . هر كس گفت ، جان و مالش مصون ماند و هر كس امتناع ورزيد كشتيمش ، كه بر خاك مذلّت كشاندن منكران را خدا بر ما آسان ساخت . اين سخن من بود و براى همهء مردان و زنان مؤمن از خدا طلب آمرزش مىكنم » .
أسباب نزول الآيات (اسباب النزول) (فارسى) — صفحة 204
مساهمون: الواحدي النيسابوري
ص٢٠٤