آنجا بود ، او را به حساب نياورده ، گفتند : اگر آنچه محمد مىگويد راست است ، پس ما از خر بدتريم ! آن جوان نزد پيغمبر ( ص ) آمده خبر داد . پيغمبر ( ص ) از آن عده باز خواست نمود ، قسم خوردند كه عامر دروغ مىگويد و عامر نيز سوگند ياد كرد كه آنها دروغ مىگويند و دعا كرد كه تا اين جمع پراكنده نشده خدايا دروغگو را از راستگو جدا فرما ! آيه مورد بحث و آيهء بعد نازل شد كه « به خدا قسم مىخورند تا شما را راضى كنند » .
يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ . . .
( آيهء 64 ) . سدّى گويد منافقى گفت : به خدا ترجيح مىدهم مرا ببرند و صد تازيانه بزنند اما آيهاى نيايد كه رسوامان كند ؛ و آيه اشاره به اين موضوع دارد . مجاهد گويد : منافقين بين خودشان صحبتهايى مىكردند ، بعد مىگفتند شايد خدا راز ما را فاش نسازد .
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ . . .
( آيهء 65 ) . قتاده گويد پيغمبر ( ص ) در جنگ تبوك بود ، و عدهاى از منافقان حاضر شده در جنگ بين خود گفتند : هيهات ، اين مرد اميدوار است دژها و كاخهاى شام را بگشايد . خدا به پيغمبرش خبر داد ، و پيغمبر ( ص ) به ياران گفت : سوار شويد ؛ و نزد آنان رفته فرمود شما چنين و چنان گفتيد ؟ گفتند ما فقط گپ مىزديم و حرف جدّى نبود ؛ و اين آيه نازل شد .
به گفتهء زيد بن اسلم و محمد بن وهب وهب ، يكى از منافقان در جنگ تبوك گفت : از اين قرآن خوانان شكم پرستتر و دروغگوتر و ترسوتر نديدهام ؛ و مقصودش از « قرآن خوانان » پيغمبر ( ص ) و يارانش بود . عوف بن مالك در جوابش گفت : دروغگو تويى و منافقى ؛ و من به پيغمبر ( ص ) خبر مىدهم ؛ و رفت و قضيه را به پيغمبر ( ص ) خبر داد و ملاحظه كرد كه آيه پيشتر نازل شده ، و حضرت عازم شده و بر شتر نشسته بود . آن منافق نزد پيغمبر ( ص ) آمده گفت : ما به طور غير جدّى حرف مىزديم كه راه طى شود .
ابو نصير محمد بن عبد اللّه جوزقى با اسناد از عبد اللّه بن عمر روايت مىكند كه عبد اللّه بن ابى يسر را ديدم كه پيش روى پيغمبر ( ص ) سنگش مىزدند و مجازاتش مىكردند ، و او مىگفت : يا رسول اللّه ( ص ) ما فقط حرف مىزديم و جدّى نبود ، و پيغمبر ( ص ) مىفرمود : آيا خدا و پيغمبرش و قرآن را به مسخره گرفته بوديد ؟
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا . . .
( آيهء 74 ) . ضحاك گويد منافقان همراه رسول اللّه ( ص ) به جنگ تبوك رفتند و در خلوت بين خودشان پيغمبر ( ص ) و صحابه را دشنام مىدادند و در دين