نزاد ، و او را مادر و پدر نيست ، و هيچ كس از وى نزاد ، و هيچ كس چون وى نبود ، و نه هست و نباشد . و گروهى گفتند تفسير صمد اينست كه گفت
لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ .
اما آنچه پرسيدند كه خداى عزّ و جلّ بچه كار اندر است . جبرئيل عليه السّلام اين آيت بياورد ، و پيغامبر را اندر آموخت ، گفت بگوى ايشان را :
قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ ، تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ ، وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ ، وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ ، وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ ، بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ ، وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ ، وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ ، وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ، وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 1 » . گفت آن پادشاه همه پادشاهان است ، آن را كه خواهد ملكت دهد و آن را كه خواهد ملكت بستاند ، عزيز كند آن را كه خواهد ، و خوار كند آن را كه خواهد ، همه بريد اوست و بر همه چيز قادر است . پس گفت ، از شب بكاهد و بروز اندر افزايد ، و گاه از روز بكاهد و بشب اندر افزايد ، و بيرون آرد از مرده زنده و از زنده مرده ، و روزى دهد آن را كه خواهد بىشمار . اينست جواب اين مسئله كه پرسيد كه خداى عزّ و جلّ بچه كار اندرست . گفت
تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ
« 2 » . گفت آن را كه خواهد از خوارى برون آرد و عزيز گرداند ، و آن را كه خواهد از عزّ بيرون آرد و خوار گرداند .
اما آنچه پرسيدند كه بدين آسمان اندر ستاره چندست ، رونده چند است و ايستاده چند است . گفت بدين آسمان اندر هفت ستاره است رونده ، و هزار و « 3 » بيست و چهار هزار ستاره است ايستاده . آنچه معروف است و معلوم . و منازل قمر بيست و هشت منازل است كه ماه هر شبى بمنزلى
هامش
( 1 ) آل عمران ، 26 - 27
( 2 ) آل عمران ، 26
( 3 ) و هزار هزار و . ( صو )