و سعيد بن جبير ، و روايت كردهاند از امير المؤمنين على - عليه السلام - و جماعتى اهل علم ( 1 ) .
و « نظر » به معنى انتظار در قرآن بسيار است ، منها قوله تعالى : وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَناظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ ( 2 ) ، أى منتظرة ، و قوله : وَإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ ، ( 3 ) أى انتظار ، و مانند اين بسيار است .
اگر گويند : « نظر » كه به معنى انتظار باشد به نفس خود متعدّى بود ، يقال ( 4 ) : نظرته ، بمعنى انتظرته . و چون به معنى « رؤيت » باشد به حرف جرّ متعدّى باشد ( 5 ) چنان [ كه ] ( 6 ) : نظرت اليه گوييم ( 7 ) : در « نظر » كه تقليب حدقه است « إلى » گويند ، و نيز « نظر » كه به معنى انتظار بود يك بار به خود متعدّى بود و يك بار به حرف جرّ ، ألا ترى إلى قوله تعالى : فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ ، ( 8 ) و اين نظر بلا خلاف به معنى انتظار است [ 23 - پ ] . دگر در قول شاعر كه گفت ( 9 ) :
وجوه يوم بدر ناظرات
الى الرحمن يأتي بالفلاح
و قال جميل بن معمر :
و اذا نظرت اليك من ملك
و البحر دونك زدتنى نعما
در اين بيتها بلا شبهه « نظر » به معنى انتظار است ، و مع ذلك متعدّى است به « الى » .
و جواب ديگر از اين سؤال آن است كه بعضى اهل علم گفتند از متأخّران ( 10 ) : « إلى » در آيت حرف جرّ نيست ، و إنّما واحد « آلاء » است ، و در واحد
هامش
( 1 ) . آج : از اهل علم ، ديگر نسخه بدلها : و از جماعتى از اهل علم .
( 2 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 35 .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 280 .
( 4 ) . آج : فقال .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بود .
( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 7 ) . آج و ديگر نسخه بدلها كه .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 280 .
( 9 ) . آج شعر ، كا : ديگر قول شاعر كه مىگويد .
( 10 ) . آج و ديگر نسخه بدلها كه .