كنيد . ابو العاليه و قرظىّ ( 1 ) گفتند : مراد مجالس حرب است و مقاعد قتال ، مرد بيامدى گفتى : [ 17 - پ ] مرا در صف جاى كنيد ، نكردندى . از آن كه بر كارزار حريص بودندى . خداى تعالى آيت فرستاد [ و گفت : بعضى بعضى را جاى - كنيد . حسن گفت : چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - قتال كردى و مسلمانان صفها بركشيدندى ، در صف اوّل مشاحّه كردندى ، چون كسى آمدى كه مرا جاى كنيد ، نكردندى از آن كه خواستندى كه ايشان به دشمن نزديكتر باشند تا شهادت يابند . خداى تعالى اين آيت فرستاد ، گفت ] ( 2 ) كه : جاى كنيد يكديگر را در صف قتال تا خداى تعالى جاى بر شما فراخ كند . * ( وَإِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا ) * ، عاصم و اهل مدينه خواندند به ضمّ « شين » به دو لفظ ( 3 ) ، و هما لغتان ، يقال :
نشز ينشز و ينشز ، و چون گويند شما را [ كه ] ( 4 ) : برخيزيد و بجنبيد و بر بالا شويد ، همچنين كنيد . و بيشتر مفسّران گفتند معنى آن است كه : چون شما را گويند به جهاد آييد و به نماز آييد و به ذكر خداى و عمل خير سعى كنيد ، بشتابيد و فرمان بريد . ضحّاك و عكرمه گفتند معنى آن است كه : چون منادى ندا كند براى نماز ، به نماز شتابيد . و اين براى آن گفت كه گروهى در نماز كسلانى كردندى .
ابن زيد گفت : اين مخصوص است به خانهء رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - و سبب آن بود كه بيامدندى در خانهء رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - و مقام كردندى ( 5 ) و دير كردندى ، و رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - را رنج بودى از آن . خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : از خانهء رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - زود بازگرديد ، و مثله قوله :
هامش
( 1 ) . اساس : قومى ، با توجه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد ، كا ، گا : در هر دو كلمه .
( 5 ) . آد ، كا ، گا دراز .