جواب داد . ايشان بر پاى مىايستادند تا مردمان ( 1 ) ايشان را جاى دهند ( 2 ) ، نكردند . و رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - اهل بدر را نيكو حرمت داشتى . قومى را آواز داد به عدد آنان كه بر پاى بودند [ كه ] ( 3 ) : يا فلان يا فلان ، بر خيزيد تا ايشان بنشينند .
ايشان برخاستند ( 4 ) و كراهت آمد ايشان را از آن . منافقان طعنه زدند ( 5 ) كه : شما مىگوييد كه صاحب ما عادل است ، اين كه كرد [ نه ] ( 6 ) عدل است كه جماعتى سبق برده و جاى گرفته ، ايشان را بر خيزاند تا كسانى را بنشاند كه ايشان بىوقت آمدند ، و سابق نبودند لا حق بودند . خداى تعالى اين آيت فرستاد به تسلَّى هر دو قوم : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّه لَكُمْ ) * - الآية .
كلبيّ گفت : آيت در ثابت بن قيس بن شمّاس آمد ، و قصّهء او در سورة الحجرات برفت . خداى تعالى در حقّ او آن آيات فرستاد و در حقّ آن كه او را جاى باز نكرد اين آيت فرستاد ، گفت : اى مؤمنان ، چون گويند شما را كه فراخ بكنيد جاى در مجلس ، * ( فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّه لَكُمْ ) * ، تا خداى تعالى شما را جاى كند . و الفسحة السّعة ، و مكان فسيح أى واسع . عاصم خواند و حسن ( 7 ) و سلمى و جحدرىّ : « فى المجالس » ، على الجمع ، و قتاده خواند : [ « تفاسحوا » از بناى تفاعل ] ( 8 ) . و ابو هريره روايت كرد كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت : نبايد تا كسى كس را از جاى خود بر خيزاند ( 9 ) ، بل بايد گويد : مرا جاى باز
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا : امّا بر پاى ايستادند تا مسلمانان .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : جاى باز كنند و .
( 8 - 6 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 4 ) . اساس : و همهء نسخه بدلها : بر خواستند / برخاستند .
( 5 ) . آد ، كا ، گا و گفتند .
( 7 ) . اساس : حسين ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 9 ) . آد : خويشتن بر انگيزاند ، كا ، گا : خويش بر انگيزاند .