آن چيز كه نباشد گويم كاشكى تا بودى ، و متنبىّ گويد ( 1 ) - شعر :
لا اشرئب الى ما لم يفت طمعا
و لا أبيت على ما فات حسرانا
و لا أسرّ بما غيرى الحميد به
و لو حملت الىّ الدّهر حملانا ( 2 )
و قاضى ابو الحسن علىّ بن عبد العزيز الجرجانىّ گويد اين معنى در قصيدهاى - شعر :
و انّى اذا ما فاتنى الأمر لم أبت
أقلَّب كفّي اثرة متندّما
و لكنّه ان جاء عفوا قبلته
و ان مال لم اتبعه هلَّا و ليتما
و حضرت امام جعفر صادق - صلوات اللَّه و سلامه عليه - گفت ( 3 ) :
يا بن ادم مالك تأسّف على مفقود لا يردّه اليك الفوت و ما لك تفرح بموجود لا يتركه في يديك الموت ،
گفت : چرا غمناك مىشويد بر مفقودى كه چون فوت شوى با تو نيايد . و چرا خرّم مىباشيد به موجودى كه مرگ آن را به تو رها نكند . بوذرجمهر را گفتند :
يا حكيم ، چرا دلتنگ نشوى بر آنچه فايت شود و خرّم نشوى به آنچه به تو آيد ؟
گفت : براى آن كه فايت را تلافى نتوان [ كردن ] ( 4 ) به عبرت و حاصل را استدامت نتوان كردن به حبرت ( 5 ) .
فضيل گفت در اين معنى : الدّنيا مفيدة مبيدة ( 6 ) ، دنيا فايده دهنده است و ستاننده ، و آنچه بستاند باز ندهد ، و آنچه بدهد زود بستاند ( 7 ) . حسين بن الفضل گفت : خداى تعالى به اين آيت خلقان را تنبيه كرد ( 8 ) بر آن كه بر فايت صبر كنند و برپاينده خرّم نباشند ، يا دست از هر دو بدارند و به قضاى او راضى شوند .
قتيبة بن سعيد گفت : در بعضى أحياء عرب شدم ، صحرايى ديدم پر از
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا : قال المتنبّى .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : ملأنا .
( 3 ) . آد ، كا ، گا : صادق - عليه السّلام - گفت .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . كا : حيرت .
( 6 ) . آد ، گا : تفيد و تبيد و تأخذ و لا تعيد .
( 7 ) . آد ، كا : باز ستاند .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : حث كرد .